Termos obiadowy niesie ciepło
Nagrzejcie, napełnijcie do pełna i nie otwierajcie bez potrzeby – wtedy zupa dotrze na miejsce na ognisko gorąca.
Do zimowej kuchniÄrtsoppa nad otwartym ogniem – szwedzka grochówka z żółtego grochu z boczkiem w zimowy dzień
Żółty groch, lekko solony boczek i musztarda – z garnka albo z termosu
- 4 porcji
- Czas: moczenie przez noc + 2 godz. w domu + 30 min nad ogniskiem
- Poziom trudności: łatwy
- 11 składników
- 9 kroków
Jest czwartek w lutym, a przy miejscu na ognisko jest pięć stopni mrozu. Narty stoją w śniegu, komuś udało się rozpalić brzozowe drewno, a garnek już stoi na ruszcie. Pokrywka trochę grzechocze, kiedy zupa zaczyna bulgotać, a zapach tymianku i lekko solonego boczku rozchodzi się między świerkami. Dzieci przestępują z nogi na nogę z kubkami w rękach.
Ärtsoppa, szwedzka grochówka z żółtego grochu z wieprzowiną, to chyba najbardziej szwedzkie danie, jakie można ugotować nad ogniem. Dawniej gotowano ją w kociołku nad otwartym paleniskiem i dobrze znosi długie pyrkanie. Ale ma też swoje przyzwyczajenia na mrozie: kiedy stygnie, gęstnieje jak kasza, a przy podgrzewaniu łatwo przywiera do dna. Oto jak zrobić ją w domu i podgrzać na dworze albo ugotować od podstaw przez cały dzień na zimowym biwaku.
Przygotowanie
- Wieczorem: opłuczcie groch i wybierzcie ewentualne kamyczki i przebarwione ziarna. Włóżcie go do miski, zalejcie obficie zimną wodą i odstawcie w chłodne miejsce na około 12 godzin.
- Odlejcie wodę z moczenia i opłuczcie groch.
- Niech ognisko wypali się do równej warstwy żaru z małymi płomieniami. Postawcie garnek na ruszcie albo trójnogu i zagotujcie groch w 1,75 litra świeżej wody pod pokrywką. Nad ogniskiem często trwa pół godziny, zanim się zagotuje.
- Łyżką cedzakową zbierzcie pianę i łuski grochu, które wypływają na wierzch. Zbierajcie szumowiny kilka razy w ciągu pierwszego pół godziny – zupa będzie czystsza i bardziej klarowna.
- Obierzcie i posiekajcie cebulę. Włóżcie do garnka kawałek boczku, cebulę, tymianek, majeranek i liść laurowy. Z soleniem poczekajcie, bo lekko solony boczek oddaje sól.
- Przykryjcie pokrywką i przesuńcie garnek tak, żeby zupa tylko lekko pyrkała. Gotujcie ją na małym ogniu przez około 1½–2 godziny, aż groch będzie miękki i zacznie się rozpadać. Od czasu do czasu zamieszajcie i dolejcie trochę wody, jeśli zupa zrobi się zbyt gęsta.
- Wyjmijcie boczek, pokrójcie go na kawałki i włóżcie z powrotem do zupy. Wyjmijcie liść laurowy.
- Doprawcie solą i pieprzem.
- Podawajcie z łyżką musztardy na każdym talerzu.
-
Jeśli gotujecie zupę w domu, robicie to samo na kuchence. Przy ognisku podgrzewacie ją potem w garnku: najpierw wlejcie na dno odrobinę wody, postawcie garnek na brzegu żaru i często mieszajcie. Liczcie 20–30 minut, zanim zimna, gęsta zupa będzie gorąca na wskroś. Jeśli zdążyła zamarznąć w pojemniku w ciągu dnia, potrwa to dłużej.
Gotowaliście według tego przepisu? Wystaw ocenę
0,0 z 5 · 0 głosów
na 5
głos
głosów
Oceń ten przepis jako pierwszy.
Dziękujemy za głos!
Nie udało się teraz zapisać głosu. Spróbuj ponownie później.
Więcej przepisów do wypróbowania
Wszystkie przepisy →-
🔥 Z ogniska Sjömansbiff nad otwartym ogniem – wołowina, cebula i ziemniaki warstwami w garnku
-
🔥 Z ogniska Treściwy gulasz mięsny nad ogniskiem
-
🔥 Z ogniska Fasola z kiełbasą nad otwartym ogniem – dymna fasola po kowbojsku z garnka
-
🔥 Z ogniska Kalops – klasyczny szwedzki gulasz wołowy z zielem angielskim, w domu albo nad ogniskiem
W domu czy przy ognisku?
Ärtsoppa długo się gotuje i to decyduje o tym, jak zaplanujecie dzień.
Krótka wycieczka na miejsce na ognisko. Ugotujcie zupę do końca w domu. Zabierzcie ją zimną w szczelnym pojemniku i podgrzejcie w garnku przy ognisku albo wlejcie wrzącą do nagrzanego termosu obiadowego i jedzcie od razu po dotarciu na miejsce. To najprostszy plan, a ärtsoppa jest do tego smaczniejsza następnego dnia.
Cały dzień na zimowym biwaku. Namoczcie groch w domu wieczorem, odlejcie wodę i nieście go w szczelnym woreczku. Groch nasiąknął wodą i waży mniej więcej dwa razy tyle co suchy, a na mrozie zamarza w woreczku w jedną bryłę. To nic – włóżcie bryłę prosto do garnka z wodą. Spakujcie woreczek szczelnie (więcej o pakowaniu: sanki), żeby nic nie wyciekło do śpiwora. Wodę do gotowania stopicie ze śniegu – liczcie ponad dwa litry, a jak to zrobić, przeczytacie tutaj: topienie śniegu na wodę. Potem zupa musi pyrkać kilka godzin, więc zejdzie dużo drewna.
Zupa z zamrażarki. Na wycieczkę z noclegiem zupa może jechać zamrożona w pojemniku. Rozmraża się w garnku na małym ogniu z odrobiną wody na dnie, ale to trwa. Często mieszajcie i skrobcie po dnie, aż cała bryła się roztopi.
Więcej o termosie obiadowym i o tym, dlaczego większość zimowego jedzenia najlepiej gotować w domu: gotowanie na dworze zimą.
Jak ärtsoppa zachowuje się na mrozie
- Tężeje. Zimna ärtsoppa zamienia się w pojemniku w gęstą papkę. To zupełnie normalne. Przy podgrzewaniu rozcieńczajcie ją wodą, po decylitrze, aż znów zacznie spływać z łyżki.
- Przywiera. Gęsta zupa nie krąży w garnku tak jak rzadka, więc dno robi się gorące na długo przed tym, jak wierzch się nagrzeje. Garnek ma stać na brzegu żaru, nie pośrodku, a łyżka ma skrobać po całym dnie.
- Tłuszcz zbiera się na wierzchu. Kiedy zupa stygnie, tłuszcz z boczku tężeje w białą warstwę. Przy podgrzewaniu znów się rozpuszcza – zamieszajcie, a się rozprowadzi.
- Termos. Nagrzejcie go wrzątkiem, wylejcie i napełnijcie zupą, która dopiero co się zagotowała. Przed wlaniem rozcieńczcie zupę trochę bardziej, inaczej trudno będzie wydostać ją z termosu.
Bezpieczeństwo przy garnku
Wrząca ärtsoppa jest gęsta i lepka. Przykleja się do skóry i długo trzyma ciepło, trochę jak kasza, a 1177 podaje właśnie wrzącą kaszę jako przykład czegoś, co może spowodować głębokie oparzenia. Napełniajcie kubki dzieci do połowy, pozwólcie zupie chwilę przestygnąć i niech dzieci jedzą na siedząco, z kubkiem na stabilnym podłożu, a nie na kolanach.
Jeśli ktoś się oparzy: od razu chłodźcie chłodną wodą, najlepiej z termosu albo z butelki. Nigdy nie używajcie śniegu ani lodu – to szkodzi bardziej, niż pomaga. Nie chłodźcie dłużej niż około 15 minut, żeby dziecko się nie wychłodziło. Natychmiast skontaktujcie się z przychodnią albo z dyżurnym punktem pomocy medycznej, jeśli oparzenie jest na twarzy, dłoniach albo stopach, jeśli pojawiły się pęcherze, a oparzenie jest większe niż dłoń dziecka, albo jeśli dziecko ma rok lub mniej. Jeśli nie macie pewności, zadzwońcie pod 1177 (w Szwecji).
Co dotyczy samego ogniska i jak bezpiecznie ustawić garnek: bezpieczeństwo przy ognisku w przyrodzie. Sprawdźcie też, czy nie obowiązuje zakaz palenia ognisk – więcej tutaj: palenie ognisk w przyrodzie. Nigdy nie gotujcie zupy w zamkniętym namiocie – zobaczcie: tlenek węgla w namiocie.
Resztki i utrzymywanie ciepła
Livsmedelsverket przyjmuje 60 stopni jako wartość orientacyjną dla jedzenia utrzymywanego w cieple. Zupę, która przez kilka godzin stała letnia w termosie albo w garnku, trzeba więc od razu zjeść albo porządnie zagotować, a nie zostawiać na następny dzień.
Jeśli zupa zostanie, musi szybko ostygnąć. Tu pomaga zima: według Livsmedelsverket większe ilości jedzenia można schłodzić na dworze, kiedy jest kilka stopni powyżej zera albo zimniej. Postawcie garnek z pokrywką w śniegu albo przelejcie zupę do mniejszych pojemników, żeby szybciej ostygła. Potem trafia do lodówki albo zamrażarki w domu.
Alergeny
Sama zupa nie zawiera glutenu, mleka ani jajek. Musztarda jest natomiast jednym z częstych alergenów, więc podawajcie ją osobno, zamiast wmieszać do zupy. Naleśniki na deser zawierają mleko, jajka i pszenicę. Groch to roślina strączkowa, więc osoby wrażliwe na rośliny strączkowe powinny zachować ostrożność.
Ärtsoppa z dziećmi
Ärtsoppa dzieli dzieci na dwa obozy, ale często pomaga, kiedy mogą przy niej pomagać. Dzieci mogą wieczorem przebrać groch i poszukać kamyczków, zbierać szumowiny łyżką cedzakową razem z dorosłym i pokroić nożyczkami boczek, kiedy ostygnie. Musztarda jest fajniejsza, kiedy każdy sam nakłada sobie porcję.
Garnkiem z wrzącą zupą zajmuje się dorosły. Niech dzieci trzymają się z daleka, kiedy garnek jest podnoszony, i ustalcie, gdzie mają stać kubki. Więcej pomysłów na to, co dzieci mogą robić przy ognisku: gotowanie z dziećmi nad ogniskiem. Jeśli będziecie spać na dworze, przeczytajcie: zimowe biwakowanie z dziećmi.
I tak, po grochu są gazy. W namiocie z czterema osobami może to być niezapomniana noc. Przewietrzcie trochę bardziej i pośmiejcie się z tego.
Czwartek, ärtsoppa i naleśniki
Jedzenie grochu z boczkiem w czwartki to stara szwedzka tradycja. Wiąże się z piątkowym postem z czasów katolickich, a później z przytułkami, pułkami wojskowymi i stołówkami szkolnymi, które gotowały według stałego tygodniowego planu. Naleśniki na deser pojawiły się później.
Przy ognisku naleśniki sprawdzają się idealnie: wymieszajcie ciasto w domu, zabierzcie je w butelce i usmażcie naleśniki na patelni na ruszcie, kiedy garnek po zupie będzie pusty. Podstawowe ciasto: naleśniki dla całej rodziny. Więcej dawnych dań przy ognisku: szwedzka kuchnia turystyczna i jej historia. Jeśli macie ochotę na coś ciepłego i słodkiego do kubka na koniec, sprawdzi się gorąca blåbärssoppa.
Wskazówki, jak udać zupę na dworze
- Weźcie więcej wody, niż wam się wydaje. Nad ogniem zupa odparowuje bardziej niż na kuchence.
- Solcie na końcu. Lekko solony boczek jest słony, a sól przechodzi do zupy.
- Łuskany groch gotuje się szybciej. Żółty groch łuskany (połówki) gotuje się szybciej niż cały, więc trzymajcie się czasu gotowania z opakowania.
- Miejcie rękawice pod ręką. Garnek z gęstą zupą jest ciężki. Podnoście go w rękawicach do ogniska i stawiajcie na płaskim kamieniu, a nie prosto na śniegu, gdzie może się przewrócić, kiedy śnieg się roztopi. Jeśli marzną wam palce w oczekiwaniu na zupę, zobaczcie: dzieci na stoku w mróz.
Częste błędy
- Garnek stoi na środku ogniska – gęsta zupa przywiera i smakuje spalenizną.
- Groch nie jest namoczony – w ciągu dnia przy ognisku nigdy nie zrobi się naprawdę miękki.
- Sól trafia do garnka za wcześnie – zupa jest za słona, kiedy boczek się dogotuje.
- Zimną zupę podgrzewa się bez wody na dnie – przywiera, zanim zdąży się ogrzać.
- Termos napełnia się gęstą zupą – nie da się jej wylać. Najpierw rozcieńczcie.
Warianty zupy
- Z golonką: zamiast boczku ugotujcie lekko soloną golonkę. Potrzebuje więcej czasu, więc zróbcie ją w domu.
- Z kiełbasą: pokrójcie wędzoną kiełbasę do zupy na ostatnie dziesięć minut. W Danii kiełbasa to popularny dodatek.
- Wegetariańska: pomińcie boczek, podsmażcie cebulę na odrobinie oleju i doprawcie łyżeczką wędzonej papryki i kostką bulionową.
- Z warzywami korzeniowymi: gotujcie kawałki marchewki i ziemniaków razem z grochem, wtedy zupa będzie bardziej esencjonalna i sycąca.
Najczęściej zadawane pytania
Czy żółty groch trzeba moczyć?
Cały żółty groch trzeba moczyć przez około 12 godzin. Inaczej gotuje się do miękkości znacznie dłużej, a przy ognisku rzadko jest na to czas. Groch łuskany potrzebuje krótszego moczenia albo wcale – trzymajcie się wskazówek z opakowania.
Jak długo gotować ärtsoppę?
Namoczony cały żółty groch potrzebuje około 1½–2 godzin na małym ogniu, aż będzie miękki i zacznie się rozpadać. Nad ogniskiem może się to różnić w zależności od tego, jak równe jest ciepło, więc próbujcie groch.
Jak długo ärtsoppa trzyma ciepło w termosie?
To zależy od termosu i od mrozu. Nagrzejcie go wrzątkiem, napełnijcie do pełna zupą, która dopiero co się zagotowała, i nie otwierajcie bez potrzeby. Jeśli zupa zrobiła się letnia, trzeba ją od razu zjeść, a nie zostawiać.
Czy ärtsoppę można zamrozić?
Tak, ärtsoppę dobrze się mrozi w porcjach. To dobry sposób, żeby zabrać ją na dłuższą wyprawę – rozmraża się w garnku z odrobiną wody na dnie na małym ogniu.
Dlaczego ärtsoppa następnego dnia jest taka gęsta?
Kiedy zupa stygnie, groch dalej wchłania płyn. Rozcieńczajcie ją wodą, po decylitrze, podczas podgrzewania, aż znów będzie miała właściwą konsystencję.
Jaka musztarda pasuje do ärtsoppy?
Klasyka to gruboziarnista, słodka i ostra musztarda. Postawcie ją obok, żeby każdy mógł nałożyć sobie sam – i żeby ten, kto nie toleruje musztardy, mógł ją pominąć.
Więcej poradników i przepisów
Więcej zimowego jedzenia przy ognisku