Jak zimno to za zimno? Dzieci na stoku przy minusowych temperaturach

Jest wpół do dziewiątej, a termometr za oknem domku pokazuje minus 14. W wiosce nie ma wiatru, dym z kominów unosi się prosto w górę, a dzieci jedzą owsiankę w bieliźnie termoaktywnej. W powietrzu wisi to samo pytanie, co w każdym górskim domku w taki poranek: wychodzimy dzisiaj? Odpowiedzi nie ma na termometrze. Zależy ona od tego, jak mocno wieje na szczycie, jak szybko jeżdżą dzieci i jak długo siedzą bez ruchu na wyciągu. Ten przewodnik jest właśnie o tym – o zimnie na stoku z dziećmi. Ogólne porady na dzień na nartach z dziećmi znajdziecie w przewodniku porady na wyjazd narciarski z dziećmi.

Trzy pokrętła zimna: stopnie, wiatr i bezruch

Myślcie o zimnie jak o trzech pokrętłach, które razem decydują o tym, jak bardzo dziecko zmarznie:

1. Stopnie – to, co pokazuje termometr.
2. Wiatr – wiatr pogodowy plus pęd powietrza, gdy dziecko jedzie. Najpierw wychładza odsłoniętą skórę, policzki, nos i uszy.
3. Bezruch – jak długo dziecko siedzi bez ruchu. Na wyciągu, w sankach, w nosidle i w kolejce ciało wytwarza dużo mniej ciepła niż wtedy, gdy dziecko się rusza.

Na stopnie nie macie wpływu, ale dwoma pozostałymi pokrętłami możecie kręcić. Możecie wybrać stoki w lesie zamiast otwartego płaskowyżu, krótkie wyciągi zamiast długiego na szczyt i krótkie wyjścia z przerwami zamiast długiego przedpołudnia. Dlatego te same minus 14 mogą oznaczać świetny dzień na nartach albo dzień w domku.

Wiatr i pęd powietrza – co naprawdę czują policzki

Tabela: termometr plus wiatr

SMHI (szwedzki instytut meteorologiczny) wylicza temperaturę odczuwalną, która pokazuje, jak zimne wydaje się powietrze odsłoniętej skórze, gdy wieje. Przy minus 10 stopniach i zaledwie 2 metrach na sekundę odczuwalnie jest minus 14. Przy 10 metrach na sekundę te same minus 10 odczuwa się jak minus 20. Całą tabelę znajdziecie w ramce o tym, jak zimno jest odczuwalnie przy wietrze.

Warto znać dwie granice. Do mniej więcej minus 10 stopni temperatury odczuwalnej ryzyko odmrożeń jest małe. Poniżej mniej więcej minus 27 szybko rośnie, a ryzyko, że odsłonięta skóra zamarznie, jest wtedy wysokie już w ciągu pół godziny. Dzieci są wrażliwsze niż dorośli, więc w ich przypadku margines musi być większy.

Pęd powietrza na stoku

Tabela temperatury odczuwalnej opiera się na wietrze pogodowym, ale na stoku w twarz wieje nawet w bezwietrzny dzień. Pęd powietrza liczy się mniej więcej jak wiatr:

Prędkość na stoku	Pęd powietrza	Przy minus 10 odczuwa się mniej więcej jak
10 km/h	niecałe 3 m/s	minus 15
20 km/h	ponad 5,5 m/s	minus 18
30 km/h	ponad 8 m/s	minus 20
40 km/h	ponad 11 m/s	minus 21

Gdy dziecko jedzie pod wiatr, pęd powietrza i wiatr pogodowy się sumują. Liczby są przybliżone, więc lepiej zakładać trochę zimniej, niż pokazuje tabela. Wniosek jest prosty: dziecko, które szybko zjeżdża w bezwietrzny dzień przy minus 15, może mieć na policzkach odczucie około minus 24. Ciało rozgrzewa się od ruchu, ale twarz nie.

Wskazówka: Gogle i cienki komin na szyję i policzki chronią przed pędem powietrza. Komin nie powinien zakrywać ust – gdy zawilgotnieje od oddechu, zamiast chronić, wychładza i może przyczynić się do odmrożenia.

Wyciąg – ten sam wiatr, ale siedzicie bez ruchu

Na wyciągu ciało przestaje pracować. Dziecko siedzi bez ruchu przez kilka minut, często wysoko, gdzie wieje mocniej. Nierzadko w wiosce jest spokojnie, a na szczycie mocno wieje, dlatego operatorzy wyciągów mierzą pogodę w kilku miejscach na górze. Długi wyciąg na szczyt w wietrzny dzień to często najzimniejsza chwila dnia.

Pomagają dwie rzeczy:

• Wybierzcie krótsze wyciągi i niższe stoki w najzimniejsze dni, najlepiej w lesie, gdzie jest osłonięte od wiatru.
• Przygotujcie się przed wyciągiem. Podciągnijcie komin, opuśćcie gogle i zapnijcie kurtkę jeszcze w kolejce. Na wyciągu dziecko może ruszać palcami u stóp i klaskać rękawicami, żeby podtrzymać ciepło.

Szalik i luźne sznurki nie mają miejsca na wyciągu. Mogą się zaczepić. Komin wkładany przez głowę robi to samo bez ryzyka.

Szczyt czy dolina? W dolinie może być najzimniej

W pogodny, bezwietrzny poranek zimne powietrze może zalegać na samym dnie doliny. To tak zwana inwersja. Do tego temperatura spada jeszcze przez jakiś czas po wschodzie słońca. W Levi na dolnej stacji może być minus 25, a przy szczycie blisko zera. Sprawdzajcie więc prognozę dla szczytu, a nie tylko termometr przy domku. W taki poranek rozsądnie może być poczekać z wyjściem do przedpołudnia. Więcej o mrozie w Laponii znajdziecie w przewodniku Levi z dziećmi.

Co to znaczy za zimno? Granice, które istnieją

Granice mrozu w przedszkolach

Wielu rodziców słyszało, że przedszkole nie wychodzi na dwór poniżej określonej temperatury. W Szwecji nie ma ogólnokrajowej granicy dla przedszkoli. Przedszkola oceniają to same, a w najzimniejsze dni wiele wychodzi na krócej albo zostaje w środku.

W Norwegii kilka gmin, w tym Bergen i Trondheim, spisało jasne zalecenia dla przedszkoli, które sprawdzą się także na stoku:

• Dzieci poniżej trzech lat nie powinny wychodzić, gdy temperatura odczuwalna z uwzględnieniem wiatru wynosi minus 10 lub mniej.
• Starsze dzieci mogą przebywać na dworze do minus 15 stopni temperatury odczuwalnej, ale tylko krótko i z ochroną przed odmrożeniami.
• Dzieci, które się nie ruszają, nie powinny przebywać na mrozie.
• Dzieci z astmą i dzieci ze specjalnymi potrzebami trzeba oceniać indywidualnie, bo zimno może nasilać astmę.

Zwróćcie uwagę, że granice dotyczą temperatury odczuwalnej. Dzień z minus 8 stopniami i wiatrem 5 metrów na sekundę to odczuwalnie już minus 15.

Granice mrozu na wyciągach

Ośrodki narciarskie mają własne granice i chodzi w nich częściowo o bezpieczeństwo, gdyby wyciąg stanął, a ludzie musieli czekać albo zostać ewakuowani na mrozie. W Kåbdalis wyciąg krzesełkowy zatrzymuje się przy minus 20, a wyciągi orczykowe zwykle działają także przy niższej temperaturze, ale mogą zostać wyłączone przy silnym mrozie. Stoki w Borgafjäll mają granicę mrozu minus 23 stopnie, a w Levi wyciągi stają, gdy na górnej stacji jest minus 25.

Traktujcie to jako górną granicę, a nie zalecenie. To, że wyciągi działają, nie znaczy, że to dobry dzień dla trzylatka.

Najbardziej marzną najmłodsi w sankach i w nosidle

Ten, kto ciągnie sanki albo niesie dziecko, rozgrzewa się i poci. Dziecko w sankach albo w nosidle siedzi zupełnie nieruchomo i dostaje ten sam wiatr co dorosły. To najzimniejsze miejsce w rodzinie, a dziecko zwykle nie potrafi powiedzieć, że marznie.

W nosidle szybko marznie to, co wystaje: nogi, stopy, dłonie i twarz. Tułów ogrzewa ciało dorosłego, ale łatwo to zmyli kogoś, kto sprawdza dłonią brzuch. Nosidło jest na spacer u podnóża stoku – nigdy nie jeździjcie na nartach z dzieckiem w nosidle. Dlaczego i jak wymieniać się na stoku, gdy jest z wami niemowlę, opisujemy w przewodniku wakacje narciarskie z dziećmi.

W sankach dziecko potrzebuje izolującego podłoża, ciepłego śpiworka i osłony od wiatru. Często sprawdzajcie dziecko – ciepłe dłonie i stopy oznaczają, że jest mu dobrze, a spocony kark oznacza za dużo ubrań. Uważajcie też na nierówny teren, bo wstrząsy mogą zaszkodzić małym dzieciom. Sanki są na górkę saneczkową i spacer obok stoku – wiele ośrodków nie pozwala na nie na trasach.

Trzy granice dla najmłodszych:

• Noworodki powinny zostać w środku, gdy wieje i jest bardzo zimno.
• Dzieci poniżej trzech lat zostają w środku, gdy odczuwalnie jest minus 10 lub mniej.
• Dziecko, które się nie rusza, – w sankach, nosidle albo wózku – potrzebuje krótszych wyjść i częstszych kontroli niż rodzeństwo, które jeździ samo.

Warstwy, rękawice i resztę wyposażenia znajdziecie tutaj: lista rzeczy na wyjazd narciarski z dziećmi.

Kontrola przy każdym wjeździe wyciągiem

Odmrożenie trudno zauważyć u siebie, bo zanika czucie. Dlatego musi sprawdzać dorosły. Niech to wejdzie w nawyk przy każdym wjeździe wyciągiem:

1. Patrzcie na policzki, nos i uszy. Białe plamy to pierwszy objaw odmrożenia.
2. Poproście dziecko, żeby poruszało palcami rąk i stóp i powiedziało, czy je czuje.
3. Dotknijcie karku albo czoła. Jeśli dziecko jest tam zimne, jest za zimno. Jeśli kark jest spocony, dziecko jest za ciepło ubrane i łatwo zmarznie przy następnej przerwie.
4. Zapytajcie, czy rękawice i skarpetki są mokre. Wilgoć wychładza dziecko, więc zmieńcie je od razu.

Małe dzieci, gdy marzną, często się trzęsą, bledną i najchętniej stoją w miejscu. Dziecko, które przestaje się bawić i tylko stoi i czeka, prawdopodobnie marznie. Więcej oznak, że czas kończyć, opisujemy w przewodniku: nauka jazdy na nartach dla dzieci.

Wskazówka: Tego ranka nie myjcie dziecku twarzy i nie smarujcie jej zwykłym kremem. To usuwa naturalną ochronę skóry przed zimnem. Jeśli skórę trzeba posmarować przy minusowej temperaturze, wybierzcie krem całkowicie bezwodny.

Objawy odmrożenia – i co robić

Powierzchowne odmrożenie

Powierzchowne odmrożenie zaczyna się od tego, że skóra robi się biała i zimna, a w tym miejscu zanika czucie. Gdy odtaja, może kłuć, piec i boleć, a skóra może się zaczerwienić, spuchnąć i czasem pokryć pęcherzami. Większość powierzchownych odmrożeń goi się sama.

Przygotowanie:

1. Wejdźcie do środka albo w osłonięte miejsce jak najszybciej.
2. Przebierzcie dziecko w suche ubrania i dajcie mu coś ciepłego do picia.
3. Ogrzewajcie od razu skórą o skórę. Przyłóżcie ciepłą dłoń do policzka. Palce ogrzejcie pod pachą, a palce u stóp na brzuchu dorosłego.
4. Kontynuujcie, aż wróci kolor i czucie, nawet jeśli boli.

Nie pocierajcie śniegiem

Stara rada, żeby pocierać białe policzki śniegiem, jest błędna. Nie masujcie odmrożonego miejsca i nie używajcie śniegu, który jeszcze bardziej wychładza. Nie przyspieszajcie też ogrzewania gorącą wodą ani niczym rozgrzanym, bo można uszkodzić skórę. Niech zrobi to ciepło drugiego ciała.

Głębokie odmrożenie – szukajcie pomocy medycznej

Głębokie odmrożenie rozpoznacie po tym, że skóra jest twarda i żółtobiała, tworzą się ciemne pęcherze wypełnione krwią, trudno poruszać daną częścią ciała albo kolor i czucie nie wróciły po godzinie ogrzewania.

• Gdy pojawią się pęcherze lub objawy głębokiego odmrożenia: natychmiast skontaktujcie się z przychodnią albo punktem pomocy doraźnej, a gdy są zamknięte – z izbą przyjęć szpitala.
• Jeśli dziecko ma odmrożone stopy, nie powinno na nich chodzić.
• Ogrzewajcie głębokie odmrożenie tylko wtedy, gdy da się je potem utrzymać w cieple aż do udzielenia pomocy medycznej. Uraz się pogłębia, jeśli odtaje, a potem znowu zamarznie.
• Powierzchowne odmrożenie, które nie zagoiło się po dwóch tygodniach, powinien obejrzeć lekarz w przychodni.
• Zadzwońcie pod 1177 (szwedzki telefon porad medycznych), jeśli nie jesteście pewni.

Miejsce, które było odmrożone, jest przez jakiś czas szczególnie wrażliwe. Chrońcie je przed zimnem, aż się zagoi – to może oznaczać dzień w domu.

Gdy to coś więcej niż zimne policzki: wychłodzenie

Wychłodzenie to stan, gdy całe ciało jest za zimne. Dziecko, które jest przytomne i się trzęsie, jest lekko wychłodzone: wejdźcie do środka, zdejmijcie mokre ubrania, ubierzcie je w suche i ciepłe rzeczy i trzymajcie w cieple. Dziecko, które przestaje się trząść i robi się ospałe, ciche albo zdezorientowane, jest poważniej wychłodzone. Zadzwońcie pod 112. Obchodźcie się z dzieckiem delikatnie, najlepiej w pozycji leżącej, chrońcie je przed wiatrem i zimnem i przykładajcie ciepło do ciała, ale nie bezpośrednio do skóry.

Przerwy i ogrzewalnie

Dzieci, które długo przebywają na mrozie, muszą regularnie wchodzić do środka, żeby się ogrzać. Ile dzieci w różnym wieku wytrzymują w zwykły dzień, opisujemy w przewodniku wakacje narciarskie z dziećmi – na mrozie wyjścia są krótsze. Jak często – to zależy od pokręteł. W bezwietrzny dzień przy minus 8 wystarczy może obiad i jedna przerwa więcej. W wietrzny dzień, gdy odczuwalnie jest minus 15, wyjścia są krótkie: kilka zjazdów, do środka, ogrzać się, znowu na dwór.

Trzy rzeczy sprawiają, że przerwa jest lepsza:

• Rozpinajcie ubrania w środku. Zdejmijcie czapkę i rękawice i rozepnijcie kurtkę albo kombinezon. Jeśli dziecko spoci się w ogrzewalni, szybciej zmarznie, gdy znowu wyjdziecie.
• Zmieńcie rękawice na suche. Dlatego potrzebne są dwie pary na dziecko.
• Wychodźcie, zanim dziecko zacznie się niecierpliwić. Łatwiej wyjść znowu po krótkiej przerwie niż po długiej.

Wiele stref dla dzieci ma ogrzewalnie i są one zbudowane właśnie do tego. W najzimniejsze dni wybierajcie stoki blisko ogrzewalni, a nie duży stok daleko od wszystkiego. Jak znaleźć ośrodek, w którym strefa dla dzieci i ogrzewalnie są blisko siebie, opisujemy w przewodniku: jak wybrać ośrodek narciarski.

Jedzenie i picie na mrozie

Nie wychodźcie na mróz z dzieckiem, które dawno nic nie jadło. Porządne śniadanie przed pierwszym zjazdem i coś do jedzenia na każdej przerwie to w mroźny dzień część ubioru.

• Ciepły napój w termosie. Coś ciepłego do picia pomaga dziecku się rozgrzać. Nie dawajcie najmłodszym zbyt gorących napojów – rozcieńczcie zimnym, żeby były letnie. gorąca czekolada po nartach zwykle sprawia, że nawet zmęczone dzieci na chwilę usiądą.
• Jedzenie, które znosi mróz. Kanapki i batony twardnieją, gdy zamarzną. Noście je w wewnętrznej kieszeni albo w plecaku blisko pleców.
• Ciepły obiad w środku. Zupa albo gulasz w ogrzewalni, albo obiad w domku, jeśli jest blisko stoku. Proste przepisy na cały tydzień znajdziecie tutaj: jedzenie na wyjeździe narciarskim.
• Woda też. Butelka wody w plecaku może zamarznąć przy zakrętce. Postawcie ją do góry dnem, to nie zamarznie najpierw tam, skąd dziecko ma pić.

Kiedy zostać w środku

Zostanie w środku to żadna porażka. Dzień lub dwa w domku, na basenie albo na krótszym spacerze blisko domu to część tygodnia na nartach z dziećmi. Pomysły znajdziecie tutaj: wakacje narciarskie bez nart.

Zostańcie w środku albo poprzestańcie na krótkiej chwili blisko domku, gdy:

• Macie noworodka, a wieje i jest bardzo zimno.
• Mają iść z wami dzieci poniżej trzech lat, a odczuwalnie jest minus 10 lub mniej.
• Odczuwalnie jest poniżej minus 15 w przypadku starszych dzieci, zwłaszcza gdy na szczycie wieje.
• Prognoza pokazuje temperaturę odczuwalną poniżej minus 27. Wtedy ryzyko odmrożeń szybko rośnie u wszystkich.
• Wyciągi są zamknięte z powodu mrozu. Wtedy sam ośrodek ocenił, że jest za zimno, by siedzieć bez ruchu na wyciągu.
• Dziecko ma odmrożenie, które się nie zagoiło, albo astmę, która zwykle nasila się na mrozie.
• Nie jesteście w stanie utrzymać dziecka w suchości, na przykład gdy rękawice już są mokre, a zapasowych nie ma.

Częste błędy, takie jak zabranie za mało rękawic albo planowanie za długich dni, opisujemy w tekście: częste błędy na wyjeździe narciarskim. Jeśli jedziecie z dziećmi pierwszy raz, z resztą planowania pomoże przewodnik pierwszy wyjazd na narty z dziećmi. A kto chce wiedzieć, jak utrzymać ciepło w domu, gdy wyłączą prąd, znajdzie to w tekście: jeden ciepły pokój.