Zimowe biwakowanie z dziećmi – jak sprawić, żeby pierwsza zimowa noc w namiocie się udała

Jest wpół do siódmej, piątek w styczniu. Namiot stoi na trawniku, piętnaście kroków od drzwi na taras. Kuchenne okno świeci na żółto przez padający śnieg, a w namiocie leżą dwa śpiwory, przytulanka i czołówka, którą zapalano i gaszono już co najmniej trzydzieści razy. Dziecko pyta, czy już jest noc. Nie jest, ale tak to wygląda.

Pierwszy zimowy biwak z dziećmi rzadko ma cokolwiek wspólnego z górami. Chodzi o to, żeby przespać jedną noc na dworze, obudzić się, bo zrobiło się jasno, i móc opowiedzieć w przedszkolu, że spało się na śniegu. Ten poradnik pokazuje, jak sprawić, żeby ta noc była ciepła, bezpieczna i w sam raz długa. Przegląd tematów takich jak zimno, sprzęt i to, gdzie wolno rozbić namiot, znajdziesz w poradniku: zimowe biwakowanie – nocowanie pod namiotem zimą.

Do zapamiętania: kark, brzuch, pęcherz i droga do domu

Większość tego, co może pójść źle podczas zimowej nocy z dziećmi, da się zebrać w czterech słowach. Przejdźcie przez nie każdego wieczoru, zanim dziecko zaśnie.

1. Kark. Sprawdź dłonią. Ciepły kark jest w porządku, zimny oznacza, że dziecko marznie, a spocony albo bardzo ciepły – że jest mu za gorąco.
2. Brzuch. Najedzone dziecko lepiej utrzymuje ciepło. Coś do jedzenia i coś ciepłego do picia tuż przed snem.
3. Pęcherz. Sikanie na sam koniec, a nocne sikanie zaplanujcie, zanim będzie potrzebne.
4. Droga do domu. Ciepłe miejsce, do którego dotrzecie w kilka minut, i obietnica, że wrócić do środka jest w porządku.

Reszta poradnika opisuje, jak zadbać o każdą z tych czterech rzeczy.

Od jakiego wieku?

Nie ma oficjalnej granicy wieku dla biwakowania pod namiotem zimą. Dokładny wiek, o którym gdzieś przeczytasz, to czyjaś własna reguła kciuka. Są za to zalecenia dotyczące tego, jak małe dzieci znoszą zimno, i wszystkie wskazują w tę samą stronę.

1177 (szwedzki publiczny serwis informacji o zdrowiu) pisze, że najmłodszym dzieciom najtrudniej regulować temperaturę ciała i że małe dzieci mogą mieć trudność z powiedzeniem, że marzną. Krążenie krwi w dłoniach i stopach małych dzieci nie jest w pełni rozwinięte, więc marzną one dużo szybciej niż dorośli. Z noworodkiem należy zostać w domu, kiedy wieje i jest bardzo zimno.

Dla niemowląt jest jeszcze jedna rada. Dzieci poniżej trzech miesięcy śpią najbezpieczniej we własnym łóżeczku, na plecach, i nie może im być za gorąco. Trudno to pogodzić ze śpiworem w namiocie, gdzie albo opatula się dziecko za mocno, albo ryzykuje, że zmarznie.

Z niemowlęciem: Z zimowym namiotem poczekajcie. W dzień niech maluch jak zwykle śpi w wózku na dworze, a noc w namiocie zostawcie na czas, kiedy dziecko będzie większe.

Jest łatwiej, kiedy dziecko potrafi powiedzieć „zimno mi” i „chcę do domu” i kiedy rozumie, że go posłuchacie. 1177 pisze, że dzieci, które umieją mówić, zwykle same mówią, kiedy marzną. Dobrym testem jest letnia noc. Kiedy Leo miał trzy lata, jego pierwszy biwak pod namiotem wypadł w ciepłą letnią noc w lesie. Szybko zasnął w śpiworze, a mała czołówka bardzo pomogła mu poczuć się bezpiecznie, kiedy zapadła ciemność. To, czego człowiek uczy się podczas takiej nocy o cierpliwości, ciemności i wieczornych rytuałach, przydaje się potem zimą. Więcej przemyśleń o namiocie i rytuałach z dziećmi znajdziesz w tekście: kemping z dziećmi.

Pierwsza noc blisko domu albo samochodu

Fiński Metsähallitus (Forststyrelsen), który zarządza parkami narodowymi w Finlandii, daje prostą radę wszystkim, którzy zaczynają biwakować zimą: pierwszą noc prześpij we własnym ogrodzie albo blisko domku. To daje poczucie bezpieczeństwa, gdyby coś poszło nie tak. Z dziećmi to jeszcze ważniejsze.

• Ogród jest najlepszy. Drzwi na taras są otwarte, toaleta jest pod ręką, a w środku jest ciepło.
• Samochód na parkingu na skraju lasu też się sprawdzi. Upewnij się, że zapali na mrozie, a kluczyki leżą w namiocie w ustalonym miejscu. Spaliny zawierają tlenek węgla, więc nie pozwól nikomu spać w samochodzie z włączonym silnikiem i odgarnij śnieg wokół rury wydechowej, zanim uruchomisz silnik.
• Chatka albo wiata z paleniskiem blisko namiotu to następny krok.

Wybierzcie noc, która nie jest najzimniejsza w tygodniu. Patrz na wiatr tak samo jak na termometr. To, jak wiatr sprawia, że zimno odczuwa się mocniej, wyjaśniamy w tekście: kiedy na stoku jest za zimno – i to samo dotyczy siedzenia bez ruchu przy namiocie.

Ustalcie drogę odwrotu, zanim się położycie

Powiedzcie to głośno dziecku i sobie nawzajem: jeśli ktoś marznie albo chce do domu, to idziemy do domu. To żadna porażka. Noc, która kończy się o drugiej we własnym łóżku, to noc, którą dziecko będzie chciało powtórzyć. Noc, podczas której dziecko było zmuszone zostać, łatwo może okazać się ostatnią.

Wskazówka: Zanim wyjdziecie, połóżcie piżamę dziecka i koc na kanapie. Wtedy powrót idzie szybko i nikt nie musi niczego szukać po ciemku.

Śpiwór i mata dla dziecka

Tu jest najwięcej ciepła i tu popełnia się najczęstsze błędy.

Za duży śpiwór jest zimny

Kusi, żeby pożyczyć dziecku zimowy śpiwór dorosłego, bo jest najcieplejszy w domu. Ale śpiwór grzeje, zatrzymując powietrze, które ogrzało ciało. Małe dziecko w długim śpiworze ma pustą część na nogi, której nigdy nie zdąży ogrzać, i tam robi się zimno.

Jeśli dziecko i tak śpi w za długim śpiworze, skróć go. Zawiąż taśmę albo pasek wokół śpiwora tuż poniżej stóp dziecka albo podwiń część na nogi pod matę. Ściągnij kaptur wokół twarzy i kołnierz termiczny wokół ramion, żeby ciepłe powietrze nie było wypompowywane za każdym razem, gdy dziecko się obraca.

Temperatury na śpiworach dziecięcych nie są testowane w ten sam sposób

Temperaturę śpiworów dla dorosłych mierzy się według międzynarodowej normy EN ISO 23537. Norma wyraźnie nie obejmuje śpiworów dla dzieci i niemowląt. Powód jest taki, że nie ma modelu obliczeniowego dla ciała dziecka, a ze względów etycznych nie można kazać dzieciom spać w komorze klimatycznej, żeby go opracować.

Temperatura na śpiworze dziecięcym to więc deklaracja samego producenta. Licz się z zapasem. Jeśli noc okaże się zimniejsza, niż myśleliście, włóż do śpiwora dziecka cieńszy śpiwór albo wkładkę z polaru. Jak warstwy, mata i ciepło łączą się w całość dla całej rodziny, opisujemy w poradniku: jak spać ciepło w namiocie zimą.

Zawsze dwie maty

Zimno przychodzi od spodu. Dziecko na cienkiej letniej macie marznie, choćby śpiwór był nie wiadomo jak dobry. Połóż dwie maty jedna na drugiej, piankową na spód, a grubszą na wierzch.

Dzieci dużo się ruszają przez sen i często lądują obok maty. Połóż matę dziecka między dwojgiem dorosłych albo tak blisko ściany namiotu, żeby dziecko nie mogło zsunąć się z tej strony.

Ubrania w śpiworze

Dziecko powinno spać w suchych ubraniach, w których nie było w ciągu dnia na śniegu. Wilgoć wychładza, a dzienna bielizna termoaktywna prawie zawsze jest wilgotna od potu, nawet jeśli wydaje się sucha.

• Najbliżej ciała: sucha wełniana bielizna termoaktywna, nigdy bawełna.
• Stopy: suche wełniane skarpety.
• Głowa: cienka czapka, jeśli śpiwór nie ma kaptura albo dziecko się z niego wyplątuje.
• Nie kombinezon. Jest wilgotny i zajmuje miejsce, którego śpiwór potrzebuje, żeby grzać.

Łatwo ubrać dziecko za grubo. 1177 pisze, że częściej ubiera się dzieci za grubo niż za cienko. Dziecko, które poci się w śpiworze, robi się wilgotne i później w nocy marznie. Chwilę po tym, jak dziecko zaśnie, sprawdź dłonią kark i zdejmij jedną warstwę, jeśli jest spocony.

Wskazówka: Ubrania i rękawiczki na następny dzień połóż na dnie śpiwora albo pod nim. Wtedy rano nie będą sztywne od mrozu.

Jedzenie i ciepły napój przed snem

Organizm potrzebuje paliwa, żeby utrzymać ciepło przez całą noc. Zjedzcie porządny obiad i daj dziecku coś ekstra tuż przed wejściem do śpiwora: kanapkę, kawałek czekolady albo kubek owsianki.

Ciepły napój rozgrzewa i daje poczucie bezpieczeństwa w ciemności. Dla wielu dzieci częścią wieczoru jest termos, a w nim gorąca czekolada. 1177 przypomina, że małe dzieci nie powinny dostawać za gorących napojów. Rozcieńcz zimną wodą i pozwól dziecku ostrożnie spróbować.

Butelka z ciepłą wodą w śpiworze

Butelka z ciepłą wodą wstępnie ogrzewa śpiwór dziecka. Połóż ją na chwilę w części na nogi, zanim dziecko wejdzie do śpiwora, i wyjmij, kiedy już się położy. Dzieci nie powinny spać z butelką z gorącą wodą, bo mogą się poparzyć, zanim w porę to zauważą. Użyj odpornej na wysoką temperaturę butelki ze szczelną nakrętką, napełnij ją ciepłą, ale nie wrzącą wodą i naciągnij na nią wełnianą skarpetę. Potem butelka może leżeć w śpiworze dorosłego, a woda do rana nie zamarznie.

Sikanie w nocy

Nocne sikanie to najczęstszy powód, dla którego dzieci i rodzice się poddają. Rzadko chodzi o zimno, a zwykle o to, że nikt tego nie zaplanował.

• Sikanie na sam koniec. Nawet jeśli dziecko mówi, że nie musi.
• Czołówka przy głowie, żeby dziecko nie musiało jej szukać.
• Buty w namiocie, najlepiej z wkładkami w śpiworze.
• Dorosły wychodzi razem z dzieckiem. Ustalcie z góry, kto.
• Nocnik albo słoik z pokrywką w przedsionku dla najmłodszych. Wtedy nikt w ogóle nie musi wychodzić.
• Pielucha na noc, jeśli dziecko używa jej w domu. Zimowa noc to nie jest dobry moment, żeby z niej rezygnować.

Jeśli coś zamoknie, od razu przebierzcie dziecko. Dziecko, które zostaje w mokrych ubraniach, szybko się wychładza, a to jeden z najjaśniejszych powodów, żeby wrócić do domu.

Jak poznać, że dziecko marznie

Małe dzieci nie zawsze mówią, że marzną, zwłaszcza kiedy są zmęczone albo chcą być dzielne. Dlatego sprawdzaj sam.

1177 opisuje, jak to sprawdzić. Jeśli dziecko ma zimny kark i czoło, to marznie. Dłonie i stopy są często zimniejsze niż reszta ciała, ale nie powinny być lodowate. Dziecko, które ma dreszcze, blednie albo leży zupełnie nieruchomo, żeby oszczędzać ciepło, też marznie. Białe plamy na policzkach, nosie i uszach to pierwszy znak odmrożeń.

Co zrobić, jeśli dziecko marznie:

1. Ogrzej dłonie i stopy skórą do skóry, na przykład pod swoją pachą albo na swoim brzuchu. Nie masuj.
2. Przebierz dziecko w suche ubrania, jeśli coś jest wilgotne.
3. Daj mu coś ciepłego do picia i coś do jedzenia.
4. Połóż dziecko tuż przy dorosłym albo w tym samym śpiworze, jeśli jest wystarczająco duży.
5. Jeśli dziecko szybko się nie rozgrzeje, wracajcie do domu.

Zmarznięte czy wychłodzone?

Dziecko, które ma dreszcze i narzeka, jest zmarznięte, ale przytomne, i zwykle znowu się rozgrzewa dzięki suchym ubraniom, ciepłu i jedzeniu. To właśnie nazywa się łagodnym wychłodzeniem. Dziecko, które przestaje mieć dreszcze, ale robi się ospałe, zdezorientowane albo trudno je dobudzić, jest silniej wychłodzone. Zadzwoń pod 112, owiń dziecko ciepłymi i wiatroszczelnymi warstwami, obchodź się z nim delikatnie i przejdźcie do ciepłego miejsca.

Kiedy przerwać

Ustalcie powody, zanim się położycie, żeby nikt nie musiał negocjować w środku nocy. Wracajcie do domu, jeśli wydarzy się którakolwiek z tych rzeczy:

• Dziecko marznie i nie rozgrzewa się mimo suchych ubrań, jedzenia i ciepła.
• Śpiwór albo bielizna termoaktywna zamokły.
• Dziecko ma białe plamy na twarzy albo bolą je palce rąk lub stóp.
• Dziecko naprawdę chce do domu, a nie tylko przez jedną marudną minutę.
• Dorosły marznie tak bardzo, że nie jest w stanie zająć się dzieckiem.
• Wiatr się wzmaga albo pogoda jest gorsza niż w prognozie.
• Czujnik tlenku węgla piszczy albo ktoś w namiocie z piecem dostaje bólu głowy lub mdłości. Wtedy wszyscy natychmiast wychodzą na świeże powietrze, dzieci pierwsze.

Hot tent z dziećmi

Dla wielu rodzin namiot z piecem sprawia, że zimowy biwak jest cieplejszy i łatwiejszy. Ubrania schną, jedzenie gotuje się w środku, a wieczór może być długi. Warunek jest taki, że dorośli przez cały czas odpowiadają za ogień. Jak wybrać taki namiot, jak go rozbić i jak w nim palić, opisujemy w poradniku: namiot z piecem, a czym jest hot tent, wyjaśniamy tutaj: czym jest hot tent.

Kiedy w namiocie są dzieci, dochodzą cztery dodatkowe zasady.

Dorosły czuwa, dopóki się pali

Piec nigdy nie może się palić, jeśli żaden dorosły nie czuwa. Producenci pieców namiotowych piszą, że nie wolno go zostawiać bez nadzoru i nie powinien się palić, kiedy się śpi. Używaj pieca wieczorem i rano i pozwól ogniowi się wypalić, kiedy jeden z dorosłych jeszcze nie śpi. Nie dokładaj dużych polan i nie przydławiaj ciągu tuż przed zaśnięciem. Potem to śpiwory i maty mają grzać dziecko, dokładnie tak jak w namiocie bez pieca. Piecem zajmują się dorośli, nigdy dzieci.

Dziecko śpi najdalej od pieca

Piec jest z zewnątrz gorący, a dziecko, które obraca się przez sen, może się o niego oprzeć. Połóż dziecko najdalej od pieca, z dorosłym pomiędzy. Pamiętaj też, że śpiwory syntetyczne są bardzo łatwopalne. Trzymaj je, podobnie jak suszące się ubrania, z dala od pieca i rury kominowej.

Mata, rura kominowa i odległość

Piec musi stać na ognioodpornej macie, a rura kominowa musi wychodzić przez ognioodporny przepust w poszyciu, z osłoną przeciwiskrową na górze. Wyznaczcie wokół pieca strefę, do której dzieci nie mogą wchodzić, i pokażcie ją, zanim zrobi się ciemno. Przed pierwszą nocą warto przeczytać nasze testy – mata ochronna pod piec i piec namiotowy.

Czujnik tlenku węgla blisko miejsca do spania

Tlenek węgla jest bezbarwny i bezwonny. Giftinformationscentralen (szwedzkie centrum informacji toksykologicznej) wymienia jako objawy ból głowy, zawroty głowy, zmęczenie, nudności i wymioty. U dziecka może to wyglądać jak zwykłe zmęczenie po długim dniu na dworze, a małe dzieci rzadko potrafią powiedzieć, że boli je głowa. Dlatego nie wystarczy polegać na przeczuciu. Zawieś czujnik tlenku węgla na baterie blisko miejsca, w którym śpicie, wietrz namiot i nigdy nie wnoś do środka grilla, kuchenki na węgiel drzewny ani grzejnika gazowego. Wszystko o czujnikach i wietrzeniu znajdziesz w poradniku: tlenek węgla w namiocie.

Wieczór: ciemność, światło i śnieg

Zimowy wieczór jest długi, a ciemno robi się wcześnie. To zaleta dla dzieci, które mogą przeżyć noc bez siedzenia do późna.

• Zbuduj śnieżny lampion przy wejściu do namiotu, póki jest jeszcze na tyle jasno, żeby widzieć śnieżki, i zapal go, gdy zrobi się ciemno.
• Polowanie z czołówkami. Pochowaj odblaski na drzewach wokół namiotu i pozwól dziecku szukać ich z czołówką.
• Zgaście wszystkie lampy na chwilę i popatrzcie w gwiazdy. Po chwili w ciemności łatwiej zasnąć.
• Budowanie ze śniegu sprawia, że dzieci są w ruchu i nie marzną, kiedy dorośli robią kolację.

Jeśli biwakujecie nad jeziorem, nie wchodźcie po ciemku na lód. Jak ocenić lód za dnia, opisujemy w tekście: bezpieczeństwo na lodzie z dziećmi.

Poranek

Najzimniejszy moment przychodzi często o świcie. W pogodną noc temperatura spada jeszcze przez chwilę po wschodzie słońca. Dlatego nastawcie się na to, że najzimniej będzie akurat wtedy, gdy dziecko się obudzi.

• Niech dziecko ubierze się w śpiworze, w ubrania, które leżały tam przez noc.
• Śniadanie przygotujcie już wieczorem: owsiankę albo ciepły napój w termosie.
• Przewietrzcie śpiwory, kiedy już wstaniecie. Każda osoba oddaje w nocy wilgoć, a ta musi się ulotnić, zanim spakujecie śpiwory.
• Zapytaj dziecko, co było najlepsze, a co najzimniejsze. Odpowiedź to wasza lista rzeczy na następny raz.

Druga noc może być trochę dalej od domu, na przykład przy wiacie w lesie. Przed letnimi wyprawami przyda się lista rzeczy na kemping z dziećmi, a dużo z niej da się wykorzystać zimą, z cieplejszym śpiworem i większą liczbą mat.