Nocleg w wiacie zimą – pierwsza noc na dworze bez namiotu

Jest sobota w styczniu, wpół do drugiej. Przeszliście półtora kilometra od parkingu wydeptanym szlakiem, a wiata stoi tam, gdzie powinna, na małym wzniesieniu nad zamarzniętym jeziorem. Śnieg nawiało do jednego kąta i leży jak wał na połowie podłogi. Dziesięciolatek znajduje świerkową gałąź i zaczyna zamiatać. Sześciolatek już znalazł palenisko i pyta, kiedy rozpalicie ogień.

Nikt nie rozstawiał namiotu. Nikt nie stał ze sztywnymi palcami, nawlekając pałąki w śniegu. Dach i ściany już są, więc całe popołudnie można poświęcić temu, dzięki czemu noc będzie udana: drewnu, jedzeniu, wodzie i ciepłemu legowisku.

Dlatego wiata to dobry pierwszy krok w stronę zimowego biwakowania. W kolejności kroków, którą opisujemy tutaj: zimowe biwakowanie – nocowanie pod namiotem zimą, wiata jest po ogrodzie, a przed namiotem. Ten przewodnik dotyczy tylko tego kroku.

Osłona, ale nie ciepło

Najpierw to, co najważniejsze: wiata nie jest cieplejsza od namiotu. Zwykle jest w niej zimniej.

Wiata ma dach i trzy ściany. Czwarta strona jest otwarta, dlatego powietrze pod dachem jest tak samo zimne jak na zewnątrz. Wiata jest świetna na początek z innego powodu:

• Nie trzeba rozstawiać namiotu. Omija was to, co trwa najdłużej i jest najtrudniejsze w rękawiczkach.
• Brak kondensacji. Wilgoć, która na wewnętrznej stronie tropiku zamarza w szron, tu po prostu się wywietrza.
• Ogień przed otwartą stroną. Wieczór jest jasny i ciepły, a ogień widać ze śpiwora.
• Łatwo przerwać. Nie trzeba niczego pakować po ciemku. Zwijacie śpiwory i idziecie.

Ciepło w nocy i tak pochodzi z tego samego źródła co w zimnym namiocie, czyli od was samych, ze śpiwora i z karimaty. Jak spać ciepło na mrozie, opisujemy w przewodniku: jak spać ciepło w namiocie zimą, i wszystko, co tam piszemy, dotyczy także wiaty.

Trzy pytania: czyja wiata, wiatr i droga do domu

O tym, czy noc się uda, decydują trzy pytania. Zadawajcie je w tej kolejności, gdy wybieracie wiatę.

1. Czyja jest wiata? Czy wolno w niej spać, czy można ją zarezerwować i jakie są zasady palenia ognia?
2. Wiatr. Skąd będzie wiać w nocy i w którą stronę jest zwrócona otwarta ściana?
3. Droga do domu. Jak daleko jest do samochodu i czy wszyscy wiedzą, którędy pójdziecie, jeśli trzeba będzie przerwać noc?

Odpowiedź na pierwsze pytanie sprawdzacie w domu. Drugie sprawdzacie tego samego dnia. Trzecie ustalacie, zanim zrobi się ciemno.

Czyja jest wiata? Zasady, rezerwacja i dzielenie się miejscem

Większość wiat w Szwecji zbudowała gmina, urząd wojewódzki, fundacja albo stowarzyszenie opiekujące się szlakiem. Stoją przy szlakach turystycznych, nad jeziorami na terenach rekreacyjnych i w rezerwatach przyrody. W Szwecji nie ma jednej wspólnej zasady dotyczącej wiat. Decyduje ten, kto jest właścicielem wiaty albo nią zarządza. Ale większość działa tak samo: są dla wszystkich, nic nie kosztują i nie da się ich zarezerwować.

Kto przyjdzie pierwszy, robi miejsce

Skoro nikt nie może zarezerwować wiaty, nikt też nie może jej zająć tylko dla siebie. Miasto Göteborg opisuje niepisaną zasadę: zawsze robi się miejsce dla kolejnych przybyłych, aż zabraknie miejsca. Urząd wojewódzki w regionie Uppsala ma spisane zasady dla swoich otwartych chatek – chodzi o chatki, a nie o wiaty. Mimo to są dobrą zasadą przy wiacie, przy której nie ma innych informacji:

• Możecie zostać najwyżej dwie noce.
• Kto przyszedł pierwszy, zaprasza nowych gości i zostawia im miejsce, przynajmniej na podłodze.
• Po jednej nocy ustępujecie pierwszeństwa innym, którzy chcą wejść.
• Oszczędzajcie drewno, żeby wystarczyło dla wszystkich.

Park narodowy Tyresta pisze, że biwakowanie pod namiotem jest tam popularne przez cały rok i że trzeba być gotowym dzielić wiatę z innymi. Liczcie się z tym, że ktoś może przyjść o dziewiątej wieczorem z czołówką i plecakiem. Powiedzcie o tym dzieciom wcześniej, a stanie się to częścią przygody, a nie przeszkodą.

Zawsze miejcie plan B. Wiata może być pełna, nawet w mroźną styczniową noc. Namiot albo plandeka w bagażu sprawiają, że nigdy nie musicie wracać do domu tylko dlatego, że ktoś przyszedł pierwszy.

Niektóre trzeba zarezerwować, a w niektórych nie wolno spać

Są wyjątki w obie strony.

• Wiaty, które trzeba zarezerwować. W Skrylle pod Lund wszystkie wiaty trzeba rezerwować. W Hovdala w gminie Hässleholm są zaprojektowane przez architektów wiaty, które rezerwuje się za opłatą, a obok zwykła wiata, wolna w miarę dostępności miejsc. Rezerwowana daje pewne miejsce do spania. Zwykła daje swobodę.
• Wiaty tylko do odpoczynku. Urząd wojewódzki w regionie Dalarna pisze o swoich wiatach przystosowanych dla osób z niepełnosprawnościami, że nie są przeznaczone na nocleg. Miasto Göteborg zwraca uwagę, że niektóre wiaty służą tylko do krótkiego postoju z kawą i przekąską.

Opis na cyfrowej mapie turystycznej gminy albo urzędu wojewódzkiego zwykle mówi, co obowiązuje, ile osób może tam spać i czy jest podłoga. Przeczytajcie go w domu.

Allemansrätten i rezerwaty przyrody

Wiatę w rezerwacie przyrody obowiązują przepisy rezerwatu. Czasem wiata to właśnie miejsce, w którym wolno spać. W parku narodowym Tyresta na przykład namiot wolno rozbić tylko przy miejscach odpoczynku z paleniskiem, przy paleniskach i wiatach i najwyżej na dobę w jednym miejscu. Jak znaleźć przepisy i co obowiązuje przy namiocie na śniegu, opisujemy w przewodniku: gdzie wolno rozbić namiot zimą.

Przy wiacie warto pamiętać o dwóch rzeczach z allemansrätten, szwedzkiego prawa powszechnego dostępu do przyrody:

• Nie budujcie własnej wiaty z powalonych drzew. Naturvårdsverket (szwedzka agencja ochrony środowiska) pisze, że wymaga to zgody właściciela terenu.
• Plandeka liczy się jako namiot. Można ją rozpiąć na jedną czy dwie doby, ale nie uszkadzajcie drzew ani wiaty gwoździami.

W szwedzkich górach przy szlakach stoją małe chatki zwane rastskydd, czyli schrony. To nie są wiaty, wokół których można planować nocleg. Fjällsäkerhetsrådet (szwedzka rada ds. bezpieczeństwa w górach) pisze, że służą do odpoczynku i schronienia się przed złą pogodą i nie należy z nich korzystać na planowane noclegi. Więcej o nich na stronie o tym, gdzie wolno rozbić namiot.

Ogień, drewno i woda

Drewna może zabraknąć

Przy wielu wiatach jest skład drewna, ale nie liczcie na to. Gmina Hässleholm pisze, że nie może zagwarantować, że drewno będzie, między innymi z powodu kradzieży. Na szlaku Östgötaleden rada jest ta sama: weźcie własne drewno. Zimą to, co leży na ziemi, jest przykryte śniegiem.

Weźcie worek suchego drewna, rozpałkę i piłę. Wystarczy na wieczór i na poranną kawę.

Palcie w palenisku, nigdy bliżej

• Korzystajcie z paleniska, które należy do wiaty. Jest tam, gdzie jest, żeby wiata się nie zapaliła. Nigdy nie przenoście ognia bliżej.
• Sprawdźcie zakaz palenia ognia, zwłaszcza na przedwiośniu. W środku zimy zakazy są rzadkie, ale decyduje o nich urząd wojewódzki albo gmina, a przy zaostrzonym zakazie często obejmuje on też stałe miejsca na grilla.
• Iskry i śpiwory. Iskra, która spadnie na śpiwór albo kurtkę puchową, łatwo wypala w materiale małą dziurę. Połóżcie śpiwory w głębi, rozłóżcie je dopiero, gdy ogień się wypali, i palcie suchym drewnem, które mało iskrzy.
• Zgaście całkowicie przed zaśnięciem. Nikt nie czuwa w nocy przy ogniu. Naturvårdsverket mówi to prosto: pilnujcie ognia i zgaście go całkowicie. Gaście śniegiem albo wodą i grzebcie w popiele, aż nie zostanie żaden żar.

Jak nauczyć dzieci rozpalać i gasić ogień, opisujemy w przewodniku: bezpieczeństwo przy ognisku w przyrodzie.

Kuchnia stoi na zewnątrz

Gotujcie na ogniu albo na kuchence turystycznej przed wiatą, a nie w środku pod dachem. Najważniejsze dotyczy plandeki: jeśli rozpięliście plandekę przed otwartą stroną, zamieniliście wiatę w prawie zamknięte pomieszczenie. W środku nie może wtedy stać żadna kuchenka ani żar. Dlaczego zamknięta przestrzeń i płomień to niebezpieczne połączenie, wyjaśniamy w przewodniku: tlenek węgla w namiocie.

Woda jest zakręcona

Krany przy miejscach biwakowych często są zakręcane, gdy przychodzą przymrozki. Gmina Hässleholm na przykład ma włączoną wodę tylko od kwietnia do października. Przynieście całą potrzebną wodę albo weźcie kuchenkę i paliwo, żeby topić śnieg. Ile paliwa to zużywa i jak to zrobić, opisujemy w przewodniku: topienie śniegu na wodę.

Wiatr i śnieg

Otwarta strona jest tam, gdzie jest

Namiot obracacie tak, żeby wejście znalazło się po zawietrznej. Wiaty nie da się obrócić. Jest zbudowana otwartą stroną do jeziora, do widoku albo do paleniska, a nie do nocnego wiatru. Jeśli otwarta strona jest zwrócona prosto pod wiatr, tej nocy wiata jest najgorszym miejscem w lesie. Śnieg nawiewa na śpiwory, a ogień wieje prosto na was.

Dlatego wiatę wybieracie według prognozy wiatru, a nie tylko według mapy. Patrzcie na kierunek wiatru w nocy, a nie w dzień. Jeśli macie do wyboru dwie wiaty, wybierzcie tę, która stoi plecami do wiatru.

Temperatura odczuwalna

Wiatr pogarsza zimno. SMHI (szwedzki instytut meteorologiczny) ma tabelę, która pokazuje, jak zimno odczuwa się na gołej skórze. Minus dziesięć stopni i wiatr pięć metrów na sekundę odczuwa się jak minus siedemnaście. Pod dachem jesteście osłonięci z trzech stron, ale nie z czwartej. Jak temperatura odczuwalna wpływa na dzieci i kiedy jest za zimno, żeby być na dworze, wyjaśniamy w przewodniku: dzieci na stoku w mróz.

Plandeka przed otwartą stroną

Plandeka może bardzo dużo zmienić w wietrzną noc. Rozepnijcie ją jako pół ściany w tej części otwartej strony, przez którą wpada wiatr, albo jako daszek w stronę ognia.

• Mocujcie sznurkami wokół słupków, nigdy gwoździami ani zszywaczem.
• Nigdy nie zamykajcie otwartej strony całkowicie, jeśli w pobliżu jest żar albo kuchenka.
• Rano zdejmijcie plandekę, żeby następni goście zastali wiatę taką, jaka była.

Śnieg na podłodze i na dachu

Zanim się rozpakujecie, wymiećcie podłogę. Mała łopata do śniegu albo miotła są warte swojej wagi, a w razie potrzeby wystarczy świerkowa gałąź. Śnieg, który zostanie, topi się pod śpiworem i go moczy.

W nocy śnieg może dalej nawiewać. Pokrowiec na śpiwór, czyli cienki worek z materiału, który jest odporny na śnieg i przepuszcza wilgoć, utrzyma śpiwór w suchości. Połóżcie plecaki i pulkę wzdłuż otwartej strony jako niski murek.

Spójrzcie też w górę. Jeśli na dachu leży ciężki śnieg i wygląda na to, że dach się ugina, wybierzcie inną wiatę. Nigdy nie wchodźcie na dach, żeby odśnieżać.

Podłoga z desek ciągnie zimnem

Wiele wiat ma podłogę z desek, która jest trochę nad ziemią, ale nie wszystkie. Pod podłogą krąży powietrze, równie zimne jak na zewnątrz. Nie liczcie na to, że deski grzeją albo izolują. Jeśli podłogi nie ma, leżycie bezpośrednio na ziemi albo śniegu. Dlatego w obu przypadkach weźcie dwie karimaty na osobę, tak jak do namiotu, najlepiej z karimatą piankową na spodzie. Jeśli macie dodatkową karimatę albo siedzisko, połóżcie je pod stopy.

Jedzenie i myszy

Trzymajcie jedzenie w szczelnym worku w plecaku, a nie na ławce albo w kącie. Myszy i nornice nie śpią przez całą zimę i znajdą to, co leży na wierzchu. Naturvårdsverket prosi wszystkich, żeby nigdy nie zostawiać jedzenia w wiatach. Wszystkie śmieci i resztki jedzenia zabierzcie do domu.

Plan z dziećmi

Ile lat powinny mieć dzieci, jaki śpiwór dla dziecka i jak zaplanować odwrót, opisujemy w przewodniku: zimowe biwakowanie z dziećmi. Tu jest to, co dotyczy specjalnie wiaty.

Wybierzcie wiatę blisko samochodu

Za pierwszym razem wiata powinna być krótki spacer od samochodu, najlepiej tak blisko, żebyście mogli bez wahania wrócić po ciemku. Samochód to wasz odwrót. Przejdźcie całą drogę za dnia, żeby wszyscy widzieli ścieżkę.

Wskazówka: Kilka tygodni wcześniej zróbcie jednodniową wycieczkę do tej samej wiaty. Upieczcie obiad na grillu, znajdźcie palenisko, skład drewna i toaletę i zobaczcie, w którą stronę jest zwrócona otwarta ściana. Gdy wrócicie na noc, to miejsce będzie już należeć do dzieci.

Jeśli jest kilku dorosłych, którzy ciągną bagaż, dzieci mogą iść na lekko. Jak spakować pulkę i ciągnąć ją z dziećmi, opisujemy w przewodniku: ciąganie pulki z bagażem.

Bądźcie na miejscu wcześnie

W środku zimy ciemno robi się już po południu. Bądźcie na miejscu najpóźniej o drugiej albo trzeciej, żeby było jeszcze jasno na zamiecenie podłogi, rozpalenie ognia i przygotowanie miejsc do spania. Potem przychodzi długi wieczór. Zaplanujcie go:

• Dzieci mogą zbudować przed wiatą śnieżny lampion, dzięki któremu traficie z powrotem po wieczornym siusiu.
• Usmażcie na ognisku kolbullar z dziećmi – to szwedzkie cienkie placki z mąki i wody smażone na słoninie. To trwa i rozgrzewa zarówno ręce, jak i brzuchy.
• Miejcie termos z czymś ciepłym i słodkim na po kolacji.

Noc

• Dzieci śpią w głębi i w środku, z dorosłym po każdej stronie. Najbardziej wieje z brzegu, przy otwartej stronie.
• Nocne siusiu planujecie zawczasu. Wyznaczcie miejsce kawałek od wiaty, a czołówkę połóżcie w miejscu, o którym wszyscy wiedzą.
• Sprawdzajcie kark. Jeśli kark jest ciepły, dziecku jest ciepło. Jeśli jest zimny albo spocony, trzeba coś zmienić. Po czym poznać, że dziecko za bardzo zmarzło, i co wtedy robić, opisujemy w przewodniku: wychłodzenie i odmrożenia.
• Ktoś przychodzi późno. Tak się zdarza. Przesuwacie się, mówicie cześć i śpicie dalej.

Przerwanie

Zanim się położycie, ustalcie, że można pójść do samochodu, jeśli ktoś marznie. Z wiaty idzie to szybko: zwińcie śpiwory, zgaście resztki żaru i idźcie. Jeśli w nocy spadł śnieg, ślad, którym przyszliście, może zniknąć. Idźcie według oznakowania szlaku, a jeśli szlaku nie ma, zapiszcie drogę w telefonie, zanim zrobi się ciemno, i trzymajcie telefon w cieple w wewnętrznej kieszeni.

Bagaż: czym różni się od wyjazdu z namiotem

Większość rzeczy jest na liście: lista rzeczy na zimowy biwak. Na noc w wiacie skreślacie namiot jako miejsce do spania, ale bierzecie go na wszelki wypadek, i dodajecie:

Dodajcie	Dlaczego
Własne drewno, rozpałka i piła	Skład drewna może być pusty, a ziemia jest przykryta śniegiem
Łopata do śniegu albo miotła	Żeby wymieść podłogę, zanim się rozpakujecie
Plandeka i sznurki	Pół ściany od wiatru albo daszek w stronę ognia, mocowane bez gwoździ
Pokrowiec na śpiwór	Na śnieg, który w nocy nawiewa do środka
Dodatkowa karimata	Podłoga z desek ciągnie zimnem od spodu
Cała woda albo kuchenka i paliwo do topienia śniegu	Zimą krany są często zakręcone
Szczelny worek na śmieci i resztki jedzenia	Wszystko wraca do domu i nic nie może zostać dla myszy

Następny krok

Kiedy przespaliście noc w wiacie i niczego wam nie brakowało, macie za sobą to, co najtrudniejsze: wieczór po ciemku, jedzenie na dworze i noc w zimnie. Następny stopień na schodach to namiot w lesie. Potem przychodzi ostatni krok: biwak pod namiotem w górach zimą, z pogodą, wiatrem i lawinami. To jest cel, a nie punkt wyjścia. Jeśli wolicie zostać przy śniegu jeszcze przez jedną zimę, jest inny sposób na spanie na dworze bez namiotu: jama śnieżna albo quinzee.