Kampvuurkoken tijdens de sneeuwscootertocht – menu, bagage en de pauze bij het vuur

De sneeuwscooter staat aan de rand van de route en de motor tikt terwijl hij afkoelt. Voor het eerst in een uur is het helemaal stil. Het kind in de slee was het laatste stuk heel stil, en als je de muts afdoet, is één wang bleek. Iemand moet het hout aan de praat krijgen, iemand moet de thermoskan vinden, en niemand weet nog of de flatbreads in de bagagebak liggen of helemaal onderin de slee onder de koekenpan.

Een sneeuwscootertocht is een ander soort dag dan een skitocht. Jullie komen ver en snel, maar niemand beweegt. Het eten wordt urenlang door elkaar geschud, de wind waait met 50 kilometer per uur door alles wat aan de buitenkant ligt, en wie stilzit, wordt koud zonder het te merken. Daarom ziet het menu er hier anders uit dan bij de vuurplaats thuis.

Deze pagina bundelt de vuurrecepten van de winter die passen bij de sneeuwscootertocht: een lunch bij het vuur, een thermosstop en een koffiepauze. De recepten staan op eigen pagina's. Hier lees je waarom ze passen, wat je anders doet als ze mee op de sneeuwscooter gaan en hoe de dag in elkaar zit. Alles over vuur in de kou, hout in de sneeuw en waarom de gloed langer op zich laat wachten, vind je op de overzichtspagina kampvuurkoken in de winter.

Het geheugensteuntje: de jas, de bak en de slee

Op een sneeuwscooter zijn er drie plekken waar het eten mee kan, en die hebben elk een heel ander klimaat. Bepaal thuis wat waar komt.

1. De jas is warm. Binnenzakken en zakken onder de overall houden lichaamswarmte vast. Hier gaat mee wat onbruikbaar wordt als het bevriest: flatbread en tortilla's die anders scheuren, boter die zo hard wordt als zeep, een waterfles en de tussendoortjes van de kinderen.
2. De bak is beschut. De bagagebak of een rugzak midden in de bagage is koud, maar beschut tegen de rijwind. Hier gaan de thermoskannen, de voedselthermos en de potjes met vossenbessen, zure room en salsa mee, ingepakt in een trui zodat ze niet tegen elkaar slaan.
3. De slee is koud en hobbelig. In de slee of ackja (een transportslee) achter de sneeuwscooter gaat mee wat zowel kou als klappen kan hebben: het hout, de koekenpan, de pan, de zitmatjes en eten dat al bevroren is.

De vuistregel is simpel: hoe meer iets kan hebben, hoe verder naar achteren het gaat. Als er een kind in de slee zit, gaat er niets hards in. Hoe je een slee of pulk zo inpakt dat het gewicht laag ligt en er bij een afdaling niets naar voren schuift, lees je in slee met bagage.

Drie dingen waarin de sneeuwscootertocht verschilt van andere wintertochten

Het schudden

Uren op een route met hobbels en sporen doen met het eten hetzelfde als een wasmachine. Deksels draaien los, zakjes schuren kapot en brood wordt kruimels. Daarom:

• Plastic met schroefdeksel, nooit glas. Een glazen pot die zowel bevriest als schudt, barst.
• Bevroren is waterdicht. Alles wat tot een harde plak is bevroren, kan er niet uit lopen. Een stoofpot die plat in een zakje is ingevroren, is de veiligste lading in de hele slee, en hij houdt de worst onderweg koel.
• De thermoskan staat rechtop. Klem hem vast tussen kleding in de bak, zodat het deksel niet losschudt en er niets lekt.
• Zacht tegen hard. De koekenpan in een zak of handdoek, zodat hij niet overal gaten in schuurt.

De rijwind

Rijwind is wind, en hij koelt af zoals wind. 36 kilometer per uur is 10 meter per seconde, en 54 kilometer per uur is 15 meter per seconde. Volgens de tabel van SMHI, het Zweedse meteorologische instituut, voor de gevoelstemperatuur voelt min tien graden als min 20 bij 10 meter per seconde en als min 22 bij 15 meter per seconde. Bij min 15 en 10 meter per seconde is het min 27. Waait het bovendien tegen jullie in, dan komt die wind er nog bovenop.

Dat geldt ook voor het eten. Wat aan de buitenkant van de slee ligt, koelt af alsof het op een winderige dag op het kale fjäll ligt. Daarom hoort het kwetsbare midden in de bagage.

Vloeistof bevriest

Een waterfles in de slee is op een echt koude dag na een uur of zo ijs. Water en drinken gaan mee in de thermoskan of op je lichaam. Sap, melk en bier in glas laat je thuis. Zet de waterfles gerust ondersteboven in de bak, dan vormt het ijs zich op de bodem en niet in de dop.

Het menu

De dag draait om drie soorten stops: een lange bij het vuur halverwege de dag, korte thermosstops daartussen en een koffiepauze bij het vuur als er tijd genoeg is. Alle gerechten kunnen thuis worden voorbereid, en bij geen enkel gerecht hoeft iemand met verstijfde vingers te staan snijden.

Lunch bij het vuur

Suovas in tunnbröd is de vanzelfsprekende lunch van de sneeuwscootertocht. Het Samische gerookte rendiervlees werd oorspronkelijk gemaakt als proviand voor lange tochten in de kou, het weegt bijna niets en je hebt geen pan nodig, alleen een hete koekenpan. Wat op de sneeuwscooter anders is, is het brood: stop het het laatste stuk in je jas, niet in de slee, waar de rijwind het zo stijf maakt als karton. De vossenbessen en de zure room gaan in de bak.

Bonen en worst is de beste stoofpot voor een hobbelige slee. De saus met de bonen wordt thuis plat ingevroren en wordt een harde plak die niet kan lekken, en hij houdt de worst onderweg koel. Bij het vuur ontdooi je hem, warm je hem op en doe je de worst erbij.

Rotmos met worst maak je het liefst in de kortste variant van het recept: de hele puree thuis in een voorverwarmde voedselthermos. Dan hoeft het vuur alleen de worst te bakken of te grillen, en is de lunch binnen een paar minuten klaar zodra er gloed is. Dat past bij een dag waarop het waait en niemand lang wil stilstaan.

Vegetarische chili is het alternatief voor wie geen vlees eet. Die gaat mee als twee droge zakjes en een zakje gehakte groenten, die het niet erg vinden om te bevriezen. Het enige wat niet tegen de kou kan, zijn de blikken tomaten en bonen, dus die liggen midden in de bagage en nooit aan de buitenkant van de slee.

Thermosstop zonder vuur

Tussen de rustplaats bij het vuur en de terugweg zijn korte stops nodig, waarbij iedereen afstapt, beweegt en iets warms krijgt. Daar steek je geen vuur aan. Je maakt een thermoskan open.

Ärtsoppa kook je thuis helemaal klaar, het liefst de dag ervoor, want dan wordt hij lekkerder. Giet hem dampend heet in een voorverwarmde voedselthermos en eet hem uit bekers met een oor.

Aardappel-preisoep, glad gepureerd, kun je zo uit de beker drinken, ook met wanten aan. Hij is mild genoeg voor kinderen die niet van erwten houden.

Blåbärssoppa is het zoete in de thermoskan. Maak hem iets dunner dan normaal en pureer hem glad, dan loopt hij makkelijk door de opening van de thermoskan. Suiker en warmte zijn precies wat een koud kind nodig heeft.

Koffiepauze bij het vuur

Kokkaffe hoort bij een pauze langs de route. Neem heet water mee in de thermoskan in plaats van sneeuw te smelten, dan kookt de ketel binnen een paar minuten. Het drankje van de kinderen wordt eerst in dezelfde ketel opgewarmd.

Warme appelmost is het antwoord van de kinderen op de koffie. Laat de kruiden een nacht in de fles trekken en warm de most op in de pan bij het vuur. De fles moet van plastic zijn en midden in de bagage zitten, want most bevriest ongeveer zoals water.

Kolbullar met rauw geroerde vossenbessen en gebakken spek waren het eten van de houtskoolbranders in het bos, en de koekenpan zit toch al in de slee. Doe de bloem en het zout thuis in een fles. Bij het vuur voeg je water toe, schud je en giet je het beslag direct in het spekvet.

Als de pauze lang wordt

Gepofte appels in de gloed hebben ongeveer 40 minuten nodig, dus ze passen alleen als jullie besloten hebben lang te blijven, bijvoorbeeld bij een vuurplaats met uitzicht op een zonnige dag in maart. Meng de vulling thuis terwijl de boter zacht is. Appels kunnen niet tegen bevriezen, dus ze gaan ingepakt in een trui in de bak en niet in de slee. Bij het vuur kunnen de kinderen hun eigen appel uitboren en vullen.

De sneeuwscooter brengt jullie ook het ijs op, en daar is het menu anders. De vangst in de pan en lange uren bij het wak vind je bij kampvuurkoken bij het ijsvissen.

De sneeuwscooter draagt het hout

In de winter liggen de takjes onder de sneeuw, dus het hout moet van huis mee. Wat zwaar is voor de skiër, is licht voor de sneeuwscooter: een zak droog hout, berkenbast en aanmaakmateriaal in de slee is het verschil tussen een vuur dat binnen tien minuten brandt en een halfuur met natte takjes terwijl de kinderen het koud hebben. Hout in schuilhutten en rusthutten langs de routes is er soms, maar niet altijd, en het is bedoeld voor wie het het hardst nodig heeft.

Het vuur bij de route

De sneeuwscooterroute is een weg voor andere sneeuwscooters. Stop daarom helemaal naast de route, waar jullie van ver te zien zijn, en parkeer de sneeuwscooter zo dat hij niet in het spoor staat. Maak het vuur een eindje van de route, nooit erop.

Gebruik een vaste vuurplaats als die er is. Loopt de route door een natuurreservaat of een nationaal park, dan kan het verboden zijn om vuur te maken behalve op aangelegde plekken, dus lees de website van de länsstyrelse (de provincie) voordat jullie vertrekken. Doof het vuur helemaal en neem afval en etensresten mee naar huis. Welke regels er gelden en wie verantwoordelijk is, lees je in vuur maken in de natuur, en hoe je een vuur op sneeuw maakt, staat op de overzichtspagina over kampvuurkoken in de winter.

De rusthut en de schuilhut

Langs veel routes staan rusthutten en schuilhutten, in het fjäll vaak ongeveer halverwege tussen de overnachtingshutten. De routes worden onderhouden door de staat, gemeenten, toeristische bedrijven of sneeuwscooterclubs, en het is goed om te weten waar de schuilhutten voor zijn:

• Voor pauze en beschutting, niet voor geplande overnachtingen. Iedereen die een dak boven zijn hoofd nodig heeft, moet erin kunnen, dus maak plaats als jullie gegeten hebben.
• De buitenkeuken blijft buiten. Fjällsäkerhetsrådet, de Zweedse raad voor veiligheid in de bergen, schrijft dat kampeerbranders alleen buiten gebruikt mogen worden, omdat ze koolmonoxide kunnen geven en brand kunnen veroorzaken, en dat geldt voor alle brandstoffen.
• De kachel is voor noodgevallen. Hij is er voor wie bij een ongeluk of in heel slecht weer echt warmte nodig heeft.
• Doe de deur dicht als jullie weggaan, anders kan hij kapotwaaien.

Kook het eten dus buiten bij het vuur en ga naar binnen om te eten, je handen te warmen en in het gastenboek te schrijven als er een is. De noodtelefoons en hoe je een routeplan maakt, lees je in in de winter kamperen in het fjäll.

Tijdschema voor een dag op de sneeuwscooter

De lengte van de dag hangt af van het licht en van het kind dat stilzit. Een voorbeeld voor een dag in februari:

• 9 uur: eet een stevig ontbijt thuis of in het huisje. De voedselthermos en de thermoskannen worden met kokend water gevuld om voor te verwarmen, en het eten gaat erin vlak voordat jullie vertrekken.
• 10 uur: vertrek. De tussendoortjes van de kinderen zitten in hun zak, niet in de slee.
• Na krap een uur: de eerste thermosstop. Iedereen stapt af, loopt een rondje om de sneeuwscooter, krijgt blåbärssoppa en een gezichtscheck.
• 12 uur: de lunchpauze bij het vuur, het liefst een heel uur. Eerst wordt het vuur aangestoken, dan staat het eten op de gloed en halen de kinderen sneeuw of grillen ze worst.
• Na de lunch: nog een thermosstop op de terugweg, met de soep of de warme most.
• Voor de schemering: weer thuis. Een tocht die eindigt in donker en wind is altijd kouder dan een tocht die eindigt in de middagzon.

Zit het kind in de slee of achter een volwassene op de sneeuwscooter, stop dan vaker als het koud is of waait. Er is geen vaste tijd die voor alle kinderen geldt, maar wie stilzit, moet vaker afstappen en bewegen dan wie rijdt.

De kinderen op de sneeuwscootertocht

De kou voor wie meerijdt

Kinderen hebben een dunne huid en weinig spieren, en 1177, de Zweedse gezondheidsinformatiedienst, schrijft dat ze extra gevoelig zijn voor kou. Wie achter een volwassene of in de slee zit, krijgt de volle rijwind en beweegt niet. Vrieswonden komen het meest voor op wangen, neus, oren, vingers en tenen, en de huid wordt eerst kouder en bleker dan eromheen.

Doe daarom bij elke stop een gezichtscheck. Kijk naar wangen, neus en oren. Een bleke plek warm je met een warme hand tegen de huid tot de kleur en het gevoel terugkomen. Wrijf niet en warm niet op met warm water of iets heets van het vuur. Geef het kind iets warms en zoets te drinken, uit de wind. Hoe je onderkoeling herkent en wat je doet als het verder gaat, lees je in onderkoeling en bevriezing.

Helm en regels

Iedereen op de sneeuwscooter moet een helm dragen, ook passagiers. Kinderen onder de zeven jaar mogen een andere geschikte hoofdbescherming gebruiken, bijvoorbeeld een skihelm. Een pulk of slee achter de sneeuwscooter geldt als een apart voertuig, en daar is een helm wettelijk niet verplicht, maar Transportstyrelsen, de Zweedse transportautoriteit, raadt ook daar een helm aan, omdat het risico op een ongeluk even groot is. Als jullie een weg oversteken, moeten alle passagiers, zowel op de sneeuwscooter als in de slee, te voet de weg over. Wie rijdt, moet minstens 16 jaar zijn en een sneeuwscooterrijbewijs hebben, tenzij die persoon vóór 2000 een rijbewijs of trekkerrijbewijs heeft gehaald.

Een taak bij het vuur

Een kind dat een uur heeft stilgezeten, moet bewegen. Geef het een taak: een plek voor het vuur aanstampen, sneeuw voor de pan halen, de zitmatjes neerleggen of zijn eigen worst aan een stok grillen. Meer ideeën voor kleine koks vind je in koken met kinderen boven open vuur. Houd de kinderen op een armlengte van de koekenpan en houd de waterfles in je binnenzak, want een brandwond moet je koelen met lauw water en nooit met sneeuw.

Als het eten toch bevroren is

Het gebeurt. Het brood is stijf, de boter is steenhard en de soep in de koude thermoskan is lauw. Zo red je de lunch:

• Stijf brood warm je een paar seconden per kant op in de droge pan.
• Bevroren boter snijd je in dunne plakjes en leg je direct op het warme eten.
• Lauwe soep warm je in de pan op de gloed op tot hij dampend heet is, en bewaar je nooit voor later.
• Bevroren vossenbessen zet je even bij het vuur of leg je bevroren op de hete rol.

Hoe de keuken thuis, de thermoskan en de buitenkeuken het werk verdelen op een koude dag, en hoe je de thermoskan het langst warm houdt, lees je in buiten koken in de winter.