Meer sparrenscheuten? Haring inleggen
Scheuten over na de thee? Dezelfde lichtgroene scheuten geven smaak aan een zomerharing met jeneverbes en rozemarijn.
Naar de wildernisharingLichtgroene scheuten, een steelpan en tien minuten wachten bij het vuur
Het is een lichte avond begin juni. De sparren aan de bosrand hebben aan elke takpunt lichtgroene pluimpjes gekregen, zo zacht dat je ze met één vinger kunt buigen. Het bruine kapje dat de knop beschermde, zit bij een paar ervan nog vast en valt eraf als je ze plukt. Een klein zakje is genoeg. Bij de vuurplaats staat de pan al te koken, en als hij van het vuur gaat en de scheuten erin gaan, stijgt er een geur op die aan citroen en hars doet denken.
Thee van sparrenscheuten is een van de eenvoudigste manieren om het bos te proeven. Hij is mild, een beetje fris-zuur en licht harsig, en kinderen vinden het plukken vaak leuker dan het drinken. Deze pagina gaat vooral over wat bepaalt of de thee lekker wordt en of je het goed doet: van wie de scheuten zijn, hoe je de spar onderscheidt van de giftige taxus, en waarom het water niet met de scheuten erin mag koken. Onthoud drie keer T: toestemming, teer lichtgroen en temperen.
Heb je dit recept gemaakt? Geef je beoordeling
0,0 van de 5 · 0 stemmen
van de 5
stem
stemmen
Wees de eerste die dit recept beoordeelt.
Bedankt voor je stem!
Je stem kon nu niet worden opgeslagen. Probeer het later nog eens.
Toestemming. Naturvårdsverket (de Zweedse milieubeschermingsdienst) zegt het duidelijk: sparrenscheuten plukken valt niet onder het allemansrecht (het Zweedse recht om vrij door de natuur te trekken), en je moet de grondeigenaar om toestemming vragen voordat je plukt. De scheuten zijn bovendien de nieuwe groei van de boom voor het hele jaar. Veel mensen denken dat een paar scheuten wel mag, maar zo'n uitzondering staat niet in het antwoord van Naturvårdsverket. Pluk daarom op eigen grond, bij iemand die jullie kennen of nadat je het gevraagd hebt. Hebben jullie toestemming, neem dan toch maar een enkele scheut per boom en verdeel het plukken over meerdere sparren. Neem nooit de topscheut van een kleine spar, want dan kan hij scheef groeien.
Teer lichtgroen. Alleen de nieuwe, zachte en lichtgroene scheuten gaan de pan in, en alleen van een spar die je zeker herkent. Twijfel je ook maar een beetje, laat het dan. Hoe je spar, den, jeneverbes en taxus van elkaar onderscheidt, lees je verderop.
Rustig. Het water kookt zonder scheuten. Daarna gaat de pan van het vuur, gaan de scheuten erin en laat je de thee onder het deksel trekken. Koken de scheuten mee, dan wordt de thee bitter en harsig, en de frisse geur verdwijnt met de stoom.
Sparrenscheuten komen in mei en juni in het zuiden en midden van Zweden en een paar weken later in het noorden en in het fjällgebied. Ze zijn op hun best als ze een tot vier centimeter lang zijn, lichtgroen en helemaal zacht. Als ze donkerder, langer en prikkerig zijn geworden, is het te laat: dan smaken ze vooral naar hars.
Kies sparren een eindje van wegen, parkeerplaatsen en akkers die bespoten worden. Lage takken langs een pad waar honden lopen zijn ook niet de beste. Knijp de scheut met je vingers af waar hij begint, en peuter het bruine kapje weg als dat er nog op zit.
Sparrenscheuten voor de winter. De thee hoeft niet alleen in juni gemaakt te worden. Doe schoongemaakte scheuten in een zakje in de vriezer, of laat ze een paar dagen binnen uitgespreid op een papier drogen tot ze helemaal droog zijn en bewaar ze in een pot. Bevroren scheuten gebruik je net als verse. Gedroogde scheuten geven een zwakkere thee, dus neem er ongeveer twee keer zoveel.
Thuis. Plukken jullie onderweg naar de vuurplaats, dan hoeft er niets voorbereid te worden. Hebben jullie bevroren of gedroogde scheuten, neem ze dan mee in een pot. Zijn jullie met veel, vul dan thuis een thermosfles met kokend water, dan gaat het bij het vuur sneller. Neem ook een fles koud water mee om mee te koelen bij een brandwond.
Bij het vuur. Pluk eerst en maak de scheuten schoon terwijl het vuur op gang komt. De thee hoeft maar kort te koken, dus een klein vuur is genoeg. Hoe je zo'n vuur bouwt, lees je in vuur maken.
Dit is het belangrijkste deel van de pagina. Spar, den en jeneverbes zijn naaldbomen die veel mensen in eten en drinken gebruiken. De taxus is daarentegen giftig, en die kan in hetzelfde park, dezelfde tuin of hetzelfde bosje staan.
Taxus. Volgens Giftinformationscentralen (het Zweedse vergiftigingeninformatiecentrum) bevat taxus giftige stoffen, en het hoogste gehalte zit in de groene naalden. Naalden en kapotgekauwde zaadjes kunnen een vergiftiging met maagklachten veroorzaken, en in zeldzame gevallen tast het gif het hart en het bewustzijn aan. Het rode vruchtvlees rond het zaadje is onschadelijk, maar het zaadje zelf niet. De symptomen komen meestal binnen één tot drie uur. Juist de naalden komen in de pan terecht, en daarom is een verwisseling hier zo ernstig.
Bel Giftinformationscentralen op 010-456 67 00 als iemand thee heeft gedronken van naalden die van een taxus kunnen zijn of zulke naalden heeft gekauwd, of als een kind naalden of meer dan vijf van de rode bessen heeft gegeten. Volg hun advies op – ze kunnen jullie vragen medicinale kool te geven. Bij ademhalingsproblemen, bewusteloosheid, krampen of als het hart aangetast is, bel je 112.
De regel is simpel: pluk alleen spar die je zeker herkent. Zachte, platte naalden in twee rijen betekenen dat je het laat. Meer giftige planten die niet in het eten horen, vind je in grillstok en driepoot snijden.
Dennenscheuten kun je op dezelfde manier gebruiken als sparrenscheuten, en je plukt ze ongeveer tegelijk. Ze smaken meer naar hars en kunnen een bitterdere thee geven, dus begin met minder scheuten. Vraag ook hier de grondeigenaar om toestemming. Het antwoord van Naturvårdsverket noemt sparrenscheuten, maar het allemansrecht geeft ook geen recht om takken van levende bomen te breken.
Jeneverbesscheuten zijn minder geschikt. Het Europees Geneesmiddelenbureau raadt jeneverbes als kruidengeneesmiddel af tijdens zwangerschap en borstvoeding, omdat de veiligheid niet is aangetoond, en over thee van jeneverbesscheuten is nog minder bekend. Jeneverbessen als specerij in kleine hoeveelheden in het eten is iets anders, maar thee van jeneverbesscheuten laten we voor wat het is.
Zwanger? Livsmedelsverket (de Zweedse voedselautoriteit) raadt zwangeren aan voorzichtig te zijn met kruidenthee en afkooksels in het algemeen, omdat er te weinig over bekend is. Af en toe een kopje is waarschijnlijk geen probleem, maar maak van thee van sparrenscheuten geen dagelijks drankje tijdens de zwangerschap, en laat jeneverbes helemaal staan. Sparrenscheuten worden bovendien al jaren als gezondheidsproduct aangeprezen, maar deze pagina gaat over smaak en beleving, niet over gezondheidsbeloften.
Kokend water is de meest voorkomende oorzaak van brandwonden bij het vuur. Til de pan op met een pannenlap of handschoen, schenk van je lichaam af en zet de pan nooit ergens waar iemand ertegenaan kan lopen. Laat de beker van de kinderen even afkoelen of doe er koude limonadesiroop in voordat ze hem krijgen.
Als iemand zich brandt: koel de verbrande huid met koel water, ongeveer een kwartier, niet langer, en nooit met ijs of sneeuw. Meer over de vuurplaats en brandwonden vind je in brandveiligheid in de natuur.
De voorzomer is vaak droog. Het besluit van de länsstyrelse (de provinciale overheid) of de gemeente over een stookverbod bepaalt of jullie vuur mogen maken, en wat er geldt, lees je in regels voor vuur maken in de natuur. Geldt er een stookverbod, dan kun je de thee net zo goed op een stormkoker (een spiritusbrander met windscherm) maken waar dat is toegestaan.
Het plukken is voor de kinderen, met een volwassene erbij. Begin bij een spar die de volwassene heeft aangewezen: voel aan de prikkende naalden, rol een naald tussen je vingers, zoek de hangende kegels en ruik aan een scheut. Laat de kinderen daarna zelf de volgende spar zoeken en die aan de volwassene laten zien voordat ze plukken. Leer ze ook de belangrijkste regel: zachte, platte naalden en rode bessen betekenen dat je nooit plukt.
De kinderen kunnen de scheuten schoonmaken, de minuten tellen terwijl de thee trekt en proeven. De volwassene schenkt het kokende water en zeeft de thee. Thee van sparrenscheuten bevat geen cafeïne, dus kinderen kunnen hem drinken, liefst wat koeler en zoet. Denk eraan dat je honing niet aan kinderen onder één jaar geeft. Meer klusjes bij het vuur voor verschillende leeftijden vind je in koken met kinderen boven het vuur.
Nee. Naturvårdsverket zegt dat sparrenscheuten niet onder het allemansrecht vallen en dat je de grondeigenaar om toestemming moet vragen. Pluk op eigen grond of nadat je het gevraagd hebt, en neem ook dan maar een enkele scheut per boom.
In mei en juni in het zuiden en midden van Zweden, en een paar weken later in het noorden. De scheuten moeten lichtgroen, zacht en een tot vier centimeter lang zijn. Donkere, prikkende scheuten zijn te oud.
Ongeveer 8–10 minuten onder het deksel in water dat net niet meer kookt, en tot een kwartier voor een sterkere thee. Laat de scheuten niet meekoken, dan wordt de thee bitter.
De naalden van de spar prikken, zitten rond de hele tak en rollen tussen je vingers. De spar heeft hangende kegels. De taxus heeft zachte, platte naalden in twee rijen, geen kegel en rode besachtige zaadmantels aan de vrouwelijke bomen. Pluk alleen spar die je zeker herkent.
Bel Giftinformationscentralen op 010-456 67 00 voor advies. Bij ademhalingsproblemen, bewusteloosheid, krampen of als het hart aangetast is, bel je 112.
Ja, de thee bevat geen cafeïne. Laat hem afkoelen of doe er koude limonadesiroop bij, en geef geen honing aan kinderen onder één jaar.
Ja, als je de scheuten in de voorzomer hebt ingevroren of gedroogd. Bevroren scheuten gebruik je net als verse. Gedroogde scheuten geven een zwakkere thee, dus neem er ongeveer twee keer zoveel.
Willen jullie bij hetzelfde vuur meer maken dan thee, dan vind je in het hele overzicht met vuurrecepten stoofpotten, brood en eten aan een stok.
Meer rond de pan
Meer sparrenscheuten? Haring inleggen
Scheuten over na de thee? Dezelfde lichtgroene scheuten geven smaak aan een zomerharing met jeneverbes en rozemarijn.
Naar de wildernisharingHerken giftige struiken
Taxus, rood peperboompje en gelderse roos – zo zien de struiken eruit die nooit een grillstok mogen worden, en zo hang je de pan aan een driepoot.
Naar de snijgidsKoffie voor de volwassenen
Thee voor de kinderen en koffie voor de volwassenen in dezelfde pan – hoeveelheden per liter en hoe het koffiedik gaat liggen.
Naar de kokkaffe