Hoeveel contant geld moet je thuis hebben?

Riksbanken en MCF raden contant geld aan in gemengde coupures, genoeg voor eten en andere noodzakelijke dingen voor een week. Riksbanken noemt een richtbedrag per volwassene op haar pagina over betaalparaatheid, en benadrukt dat ook een lager bedrag verschil maakt. Kinderen, huisdieren en bijzondere behoeften kunnen iets meer vragen.

Moeten winkels contant geld aannemen?

Sinds 1 juli 2026 moeten levensmiddelenwinkels en apotheken met een bemande kassa in Zweden biljetten en munten aannemen, tot een bepaald bedrag per aankoop en maximaal 25 munten. Er zijn uitzonderingen, onder meer als de veiligheid niet kan worden gewaarborgd, en de wet kent geen sancties. Andere winkels, cafés en zelfscankassa's mogen contant geld nog steeds weigeren.

Werkt de pas als internet plat ligt?

Vaak wel, als je de pas met de chip in de betaalautomaat steekt en je pincode intoetst. Sinds 1 juli 2026 moet je in Zweden bij storingen tot zeven dagen offline kunnen betalen voor eten, medicijnen en brandstof in fysieke winkels. Dat geldt voor de meeste pashouders boven de 18 jaar, maar niet als je contactloos betaalt of met je telefoon.

Werkt Swish bij stroomuitval?

Alleen zolang de telefoon batterij heeft en het netwerk werkt, want Swish en Mobilt BankID hebben verbinding nodig. Swish loopt via andere systemen dan kaartbetalingen en kan daarom werken als de passen haperen. Riksbanken onderzoekt in 2026 of Swish een offlinefunctie kan krijgen, maar die bestaat op dit moment niet.

Waar bewaar je het contante geld thuis?

In de woning, in een dichte zak en liefst verdeeld over twee plekken. Vermijd de kelderberging, de zolder en de auto, waar de inboedelverzekering vaak minder vergoedt. Controleer ook de polisvoorwaarden, want de inboedelverzekering vergoedt maar een beperkt bedrag aan contant geld.

Contant geld en betalen in een crisis – als de pinpas en Swish het niet doen

Q: Zijn oude biljetten en munten geldig in een crisis?

Nee. Alleen de huidige biljetten en de munten van één, twee, vijf en tien kronen zijn geldig. Oude munten kun je helemaal niet meer inwisselen, en ongeldige biljetten kun je alleen inwisselen bij Riksbanken, die aanvragen aanneemt tot en met 30 juni 2027 en een vergoeding van het bedrag afhoudt.

Vak	Werkt als	Werkt niet meer als	Doe dit nu
Pas met chip en pincode	Het netwerk ligt plat, maar de winkel heeft stroom. Offline voor eten, medicijnen en brandstof	De winkel heeft geen stroom, de pas is verlopen of je bent je pincode vergeten	Betaal één keer per maand met chip en pincode. Zorg voor passen van twee verschillende kaartnetwerken
Contactloos en mobiele portemonnee	Alles werkt zoals gewoonlijk	Het netwerk of de telefoon valt uit. Werkt niet offline	Heb altijd de fysieke pas bij je, ook als je meestal contactloos betaalt
Swish en Mobilt BankID	De kaartsystemen haperen, maar het mobiele netwerk en de banken werken	Het mobiele netwerk valt uit of de batterij van de telefoon is leeg	Zorg voor een reserve voor digitale identificatie, bijvoorbeeld de beveiligingsdosa (kaartlezer) van de bank
Contant geld	Al het andere ligt plat, zolang de winkel kan verkopen	De winkel heeft geen wisselgeld, of de biljetten zijn te groot of ongeldig	Gemengde coupures voor een week, vooral kleine biljetten en munten

Het is zaterdagochtend in de herfstvakantie. Het winkelwagentje zit vol tussendoortjes voor het uitje, de rij achter jullie is lang, en de betaalautomaat meldt dat hij geen verbinding heeft met de bank. Jullie houden de pas er nog een keer tegenaan. Hetzelfde. De achtjarige stelt voor om met Swish (de Zweedse betaalapp) te betalen, maar de winkel neemt geen Swish aan, en de telefoon laat toch alleen een draaiend rondje zien.

Meestal is het binnen een kwartier voorbij. Maar juist in die minuten merk je op hoeveel manieren je eigenlijk kunt betalen. Deze gids gaat erover dat je er meer dan één hebt, zodat een kapotte betaalautomaat, een storm die het mobiele netwerk platlegt of een langere storing in de betaalsystemen de boodschappen niet tegenhoudt.

Hoe lang het gezin zich zelf moet kunnen redden, staat in de gids over hoe lang je je zelf moet kunnen redden. Deze pagina gaat over de portemonnee.

De portemonnee met drie vakken

Zie de betaalmiddelen van het gezin als een portemonnee met drie vakken:

De pas, de fysieke plastic pas met chip en pincode.
De telefoon, dus Swish, de mobiele portemonnee en Mobilt BankID (de Zweedse app voor digitale identificatie).
Het contante geld, biljetten en munten in gemengde coupures.

De regel is eenvoudig: minstens één vak moet zonder stroom en netwerk werken. De pas en de telefoon redden zich vaak als een van de systemen hapert, maar ze zijn afhankelijk van stroom, verbinding of allebei. Contant geld werkt zolang er iemand is die het kan aannemen. Daarom raden Riksbanken en MCF alle huishoudens aan om alle drie te hebben en ze af en toe te gebruiken.

Achter elk vak zit een briefje met belangrijke gegevens. Daar komen we verderop op terug.

Vak één: de pas met chip en pincode

Sinds 1 juli 2026 is er in Zweden een afspraak tussen Riksbanken, de meeste grote kaartuitgevers, de kaartnetwerken, de acquirers en de levensmiddelenhandel, de apotheken en de brandstofbranche. Die houdt in dat je ook met je pas kunt betalen als de datacommunicatie plat ligt, tot zeven dagen lang. Dat geldt voor de aankoop van levensnoodzakelijke producten in fysieke winkels, zoals eten, medicijnen en brandstof bij bemande tankstations.

Het is belangrijk om de voorwaarden te kennen:

Chip en pincode. De pas moet in de betaalautomaat worden gestoken, en je moet je pincode intoetsen. Contactloos betalen werkt niet offline, en een pas in je telefoon ook niet.
Ouder dan 18 jaar. De afspraak geldt voor de meeste pashouders boven de 18 jaar. Hebben jullie een tiener met een eigen pas, dan kan die pas het laten afweten.
Bedragslimiet. De chip keurt de aankoop zelf goed tot een bepaalde grens. Doe dus niet al je grote boodschappen in één transactie.
De winkel heeft stroom nodig. Offline betekent zonder verbinding, niet zonder stroom. Heeft de winkel geen stroom, dan werken de kassa en de betaalautomaat geen van beide.

Het grootste probleem is niet de techniek, maar dat je na jaren contactloos betalen je pincode bent vergeten.

Tips: Betaal één keer per maand met chip en pincode, bijvoorbeeld als jullie boodschappen doen voor de gezellige vrijdagavond. Dan zit de code in je vingers op de dag dat je hem nodig hebt, en merk je op tijd of de pas verlopen is.

Riksbanken raadt ook passen van twee verschillende kaartnetwerken aan, en MCF tipt rekeningen bij verschillende banken. Hapert het bij één partij, dan kan de andere pas nog werken.

Vak twee: de telefoon, Swish en BankID

Swish loopt via andere systemen dan kaartbetalingen. Als de passen haperen, kan Swish daarom nog werken. Maar het telefoonvak heeft twee zwakke punten.

Het eerste is het netwerk. Swish en Mobilt BankID hebben verbinding nodig. Bij stroomuitval werkt het mobiele netwerk alleen zolang de zendmasten noodstroom hebben, en die is vaak maar beperkt beschikbaar. Riksbanken is in 2026 gaan onderzoeken of Swish een offlinefunctie kan krijgen, maar die bestaat op dit moment niet.

Het tweede is de batterij. Een lege telefoon is een lege portemonnee, vooral voor wie alle passen in de mobiele portemonnee heeft. Heb altijd de fysieke pas bij je, en een opgeladen powerbank in huis. Meer over hoe je je telefoon in leven houdt, staat in communicatie als het netwerk plat ligt.

BankID is de sleutel tot de bank, maar ook tot veel andere dingen. MCF raadt daarom iedereen aan om meer dan één manier te hebben om zich digitaal te identificeren, bijvoorbeeld de beveiligingsdosa van de bank als reserve. Zoek uit of jullie bank zoiets aanbiedt en waar die ligt.

Vak drie: het contante geld

Riksbanken raadt aan contant geld in huis te hebben in gemengde coupures, genoeg voor eten en noodzakelijke dingen voor een week. De bank noemt een richtbedrag per volwassene, dat je vindt op de pagina's van Riksbanken en MCF over betaalparaatheid, en zegt tegelijk dat ook een lager bedrag verschil maakt. Hoeveel jullie gezin precies nodig heeft, hangt af van met hoeveel jullie zijn en wat jullie al in huis hebben. Een goed gevulde rollende voedselvoorraad betekent dat het contante geld alleen hoeft te dekken wat opraakt, zoals melk, brood en luiers.

Kies voor kleine coupures. Bij een storing heeft de winkel misschien weinig wisselgeld, en een groot biljet voor een liter melk raak je moeilijk kwijt. Leg er ook een zakje munten bij.

Waar wordt contant geld aangenomen?

Sinds 1 juli 2026 geldt in Zweden een nieuwe wet. Levensmiddelenwinkels en apotheken zijn verplicht biljetten en munten aan te nemen op fysieke verkooppunten met een bemande kassa, tot een bepaald bedrag per aankoop en maximaal 25 munten. Er zijn uitzonderingen. De winkel hoeft bijvoorbeeld geen contant geld aan te nemen als de veiligheid niet kan worden gewaarborgd. De wet kent geen sancties, dus sommige winkels zeggen toch nee. Houd daarom ook een pas met pincode als reserve, ook als jullie contant betalen.

De wet geldt dus niet voor zelfscankassa's, cafés, kledingwinkels of het openbaar vervoer. Daar mag men contant geld nog steeds weigeren. Hoe ver het naar de dichtstbijzijnde geldautomaat is, verschilt sterk, vooral op het platteland, dus haal het contante geld rustig op tijd op en niet op de dag dat iedereen dat wil.

Kijk in de la met oud geld

Veel mensen hebben een pot met oude munten of een envelop van een reis van lang geleden. Controleer die. Alleen de huidige biljetten en de munten van één, twee, vijf en tien kronen zijn geldig. Munten met het oude ontwerp kun je helemaal niet meer inwisselen, en ongeldige biljetten kun je alleen inwisselen bij Riksbanken, die aanvragen aanneemt tot en met 30 juni 2027.

Zo bewaren jullie het contante geld thuis

Het contante geld moet voor jullie makkelijk te vinden zijn en voor iedereen anders moeilijk.

In de woning. Niet in de kelderberging, op zolder of in de auto. De inboedelverzekering vergoedt vaak minder voor spullen die daar worden bewaard.
In een dichte zak. Een waterlek of een gebarsten fles in de kast maakt papier snel kapot.
Op twee plekken. Verdeel het contante geld over twee enveloppen. Raakt de ene kwijt, dan is de andere er nog.
Twee volwassenen weten het. Beide volwassenen in het huishouden moeten weten waar de enveloppen liggen. Verder hoeft niemand het te weten.
Controleer de verzekering. De inboedelverzekering vergoedt bij inbraak of brand maar een beperkt bedrag aan contant geld, en een allriskdekking geldt meestal niet voor geld. Lees de voorwaarden van jullie eigen polis.

Tips: Behandel de envelop met contant geld zoals de voedselvoorraad. Neem een biljet mee naar de rommelmarkt of het ijskraampje, en vul het weer aan als jullie de volgende keer boodschappen doen. Zo raakt het hele gezin gewend aan contant geld, en daar moedigt Riksbanken ook toe aan.

Het briefje achter de vakken

Als de telefoon leeg is, heb je geen contactenlijst. Schrijf daarom een briefje en stop het in de envelop met contant geld en in de go-bag:

rekeningnummers van de belangrijkste rekeningen van het gezin
het telefoonnummer van de bank en het nummer om passen te blokkeren
het nummer van de verzekeraar en het polisnummer
elkaars telefoonnummers, en die van de kinderopvang, de school en een familielid dat wat verder weg woont.

Schrijf nooit pincodes, wachtwoorden of codes voor BankID of de beveiligingsdosa op. Een briefje met rekeningnummers kan geen kwaad als het kwijtraakt. Een briefje met codes wel. Denk er ook aan dat oplichters graag misbruik maken van onrustige situaties. Geen enkele bank of overheidsinstantie belt je om je codes te vragen of om je met BankID te laten identificeren.

Praat met de kinderen over geld

Voor een kleuter is geld iets wat in de telefoon woont. Daardoor kan een storing vreemd voelen, maar het is ook een mooie gelegenheid om iets nieuws te leren.

Laat de kinderen contant betalen. Op de rommelmarkt, bij de kiosk aan het strand of voor de koffie met wat lekkers na de skipiste. Laat de zesjarige de munten tellen en het wisselgeld aannemen.
Leg het uit zonder drama. “Soms doen de pinautomaten het niet, een beetje zoals wanneer de wifi thuis hapert. Dan hebben we echt geld als reserve.” Meer is niet nodig.
Geef een taak. Laat een ouder kind het muntenzakje beheren of de bonnetjes bijhouden als jullie tijdens een storing boodschappen doen.
Bewaar de envelop voor de volwassenen. De kinderen moeten weten dat er geld als reserve is, niet waar het ligt.

Meer tips over praten met kinderen over crises vind je in voorbereid zijn met kinderen en gezin. Meer over stroomuitval in het algemeen staat in stroomuitval, zo red je je.

Probeer het op een gewone zaterdag

Kies een dag in het weekend en doe de boodschappen voor het weekend zonder contactloos te betalen en zonder telefoon. Betaal in de ene winkel met chip en pincode en in de volgende contant. Daarna weten jullie of de pincodes erin zitten, of het contante geld genoeg was, of jullie genoeg kleine biljetten hadden en of het briefje met de telefoonnummers ligt waar het hoort. Dan zijn de drie vakken van de portemonnee gevuld op de dag dat de betaalautomaat echt stilvalt.

Contant geld en betalen in een crisis – de portemonnee met drie vakken

De drie vakken van de portemonnee – waardoor elk vak ophoudt te werken