Als de samenleving stilvalt – wat er etmaal na etmaal gebeurt, en wat blijft werken

Deze pagina gaat over iets wat jullie hoogstwaarschijnlijk nooit zal overkomen: dat stroom, water en leveringen in een Zweedse stad meerdere etmalen of weken wegvallen. Zweden heeft noodstroom, prioriteiten en gemeenten met plannen voor noodwater en warmte. De meeste storingen zijn binnen een paar uur verholpen.

Toch is het verstandig om te begrijpen hoe het eruit zou zien. Wie weet wat er als eerste stilvalt, wat standhoudt en welke tekenen iets betekenen, neemt rustiger beslissingen. Het is eerder gebeurd, maar lokaal. Na storm Gudrun in 2005 zaten sommige huishoudens in Småland tot 45 etmalen zonder stroom. In Kyiv zat in januari 2026 bijna de helft van de appartementencomplexen dagenlang zonder verwarming. Geen van die gebeurtenissen leek op een rampenfilm. Mensen hielpen elkaar, en de samenleving bleef bestaan, alleen trager.

Voor alledaagse storingen van een paar uur zijn stroomuitval, zo red je je en de weekvoorraad in hoe lang je je zelf moet kunnen redden genoeg. Deze pagina gaat verder.

Het water, de warmte, de weg

Alles op deze pagina is samen te vatten in drie woorden. Het zijn de drie dingen die bepalen of een gezin thuis kan blijven of moet verhuizen:

• Het water. Hebben jullie drinkwater voor meerdere etmalen, en kunnen jullie de wc oplossen?
• De warmte. Kunnen jullie één kamer boven ongeveer tien graden houden?
• De weg. Kunnen jullie hier weg, en is er een plek om naartoe te gaan?

De vuistregel is eenvoudig: blijf zolang het water en de warmte het houden, en vertrek voordat de weg dichtgaat. Eten is zelden wat de doorslag geeft. Een gezin met een weekvoorraad kan daar lang op teren. Het zijn het water en de warmte die als eerste opraken, en de weg die dichtgaat zonder dat iemand het zegt.

De tijdlijn: wat er stilvalt, en in welke volgorde

De tabel hierboven laat de volgorde zien. Daarachter zitten drie patronen.

Het meeste valt meteen stil. Elektrische boilers, warmtepompen, liften, kassa's, benzinepompen, verkeerslichten en het spoorverkeer hebben de hele tijd stroom nodig. Bussen rijden tot de diesel op is. Sveriges Radio en SVT hebben noodstroom, dus een radio op batterijen of met een slinger is de veiligste verbinding met de buitenwereld. Hoe jullie die aan de praat houden, staat in de gids over opladen zonder stroom.

De noodstroom is gebouwd voor uren. De basisstations van het mobiele netwerk hebben vaak maar voor één of een paar uur noodstroom. Veel houden het langer vol, maar toen de stroom in het voorjaar van 2025 uitviel in Mölndal, werkten na ongeveer een uur alle mobiele netwerken niet meer. De hulpdiensten hebben hun eigen radionetwerk, Rakel, maar daarmee kunnen jullie niet bellen. Reken er dus op dat 112 moeilijk te bereiken kan zijn. Daarvoor zijn de opvangpunten van de gemeenten: daar is informatie, vaak water en warmte, en personeel dat een ambulance, de politie en de brandweer kan alarmeren.

Brandstof is de echte grens. Een noodaggregaat bij een waterzuiveringsinstallatie, een ziekenhuis of een basisstation draait zolang iemand diesel bijvult. Het grootste deel van de brandstof van het land gaat via een paar depots en daarna met een tankwagen naar de tankstations. Bij een stroomstoring kunnen de meeste pompen niet worden gebruikt. Energimyndigheten heeft voorgesteld dat sommige tankstations, vooral waar ze ver uit elkaar liggen, noodstroom, handmatige aansluiting en betalen zonder verbinding krijgen. Daar wordt aan gewerkt, maar er is geen openbare lijst van tankstations waar je heen kunt. Een volle tank is het veiligste plan.

Tips: Maak een gewoonte van de halvetankregel. Tank als de meter halfvol aangeeft, nooit later. Dan heeft de auto altijd een halve tank, en daarmee kom je op de meeste plekken waar jullie heen zouden willen.

Het water en het riool

Als de waterzuiveringsinstallatie geen noodstroom heeft, kan de druk in de leidingen volgens Energimyndigheten binnen een paar uur dalen. Bovenin hoge gebouwen en in huizen op hoger gelegen plekken merk je dat het eerst. Veel waterzuiveringsinstallaties hebben noodstroom, maar de pompstations in het net, zowel voor drinkwater als voor het riool, niet altijd. Hoe lang een bepaalde installatie het volhoudt, weet alleen het eigen waterbedrijf.

Het riool is wat mensen vergeten. Het afvalwater wordt naar de rioolwaterzuivering gepompt, en als de pompen stilvallen, kan het nergens heen. De Finse reddingsbranche en het waterbedrijf van Helsinki geven hetzelfde advies: spoel alleen door als het nodig is en giet geen water in de afvoer tot de stroom terug is. Anders kan het overlopen, en dat gebeurt het eerst op de laagste verdiepingen. Hoe jullie de wc zonder water oplossen, staat in wc en hygiëne zonder water.

Iemand verbruikt op een gewone dag ongeveer 160 liter water per etmaal. In een crisis is drie tot vijf liter per volwassene genoeg om te drinken en te koken. De gemeente is verantwoordelijk voor noodwater, maar in Göteborg is duidelijk gezegd dat ziekenhuizen en verzorgingshuizen water krijgen vóór gewone huishoudens. Daarom moet het gezin voor de eerste dagen eigen water hebben. Meer over hoeveelheden en jerrycans staat in waterparaatheid als de kraan het niet meer doet.

Winkels, pinpassen en afval

Sommige winkels sluiten meteen, omdat de kassa's zonder stroom niet werken. Sinds 1 juli 2026 kun je in Zweden zonder verbinding met je kaart betalen voor levensnoodzakelijke dingen zoals eten, medicijnen en brandstof bij bemande tankstations, maar alleen met een fysieke kaart en pincode. De kassa heeft wel stroom nodig. Contant geld is nog steeds wat in de meeste situaties werkt, zie contant geld en betalen in een crisis.

Hoe lang het afval wordt opgehaald, weet niemand zeker. Vuilniswagens rijden op brandstof en hebben personeel nodig, net als al het andere. Doe etensresten in goed afgesloten zakken, liefst dubbel, en bewaar ze koel en buiten bereik van dieren. Een koude berging of een kist op het balkon werkt beter dan het kastje onder het aanrecht.

Wat echt bepalend is voor de gezondheid, is het toiletafval. Als het riool niet gebruikt kan worden, de zakken van de noodtoiletten zich opstapelen en het ophalen op zich laat wachten, worden buikgriep en besmetting het grote risico, niet de geur. Daarom plannen de gemeenten verzamelpunten en het ophalen van toiletafval. Volg hun aanwijzingen over waar de zakken moeten worden ingeleverd, en zet ze nooit in het trappenhuis of op straat. Handen wassen met zeep en water helpt meer dan wat dan ook, zie wc en hygiëne zonder water.

De warmte

De warmte heeft een eigen pagina, een warme kamer, met de berekeningen van Energimyndigheten voor verschillende huizen. Kort gezegd: veel oudere vrijstaande huizen zitten na één tot twee etmalen op vijf graden als het buiten tien graden vriest, terwijl een nieuw energiezuinig huis het ongeveer zes etmalen volhoudt. Een appartement in een appartementencomplex houdt de warmte vaak meerdere etmalen langer vast dan een vrijstaand huis. Stadsverwarming werkt ook niet zonder stroom, omdat de pompen die het water rondpompen stilvallen.

Paniek en plundering – wat het onderzoek echt zegt

Films hebben ons geleerd dat mensen gevaarlijk worden als het licht uitgaat. Het onderzoek zegt iets anders, maar niet dat het nooit gebeurt.

Het Disaster Research Center van de University of Delaware bestudeert rampen sinds de jaren zestig. Socioloog Enrico Quarantelli vatte het in 1994 samen: plundering en geweld zijn zeldzaam bij rampen in landen zoals Zweden, en gewone criminaliteit neemt de eerste dagen vaak af. Mensen blijven, helpen, graven buren uit en delen wat ze hebben. Psychologen van onder meer de University of Sussex interviewden overlevenden van de bomaanslagen in Londen op 7 juli 2005. Wie het gevoel had deel uit te maken van een groep, hielp anderen en bewaarde de orde, en die saamhorigheid ontstond in de crisis zelf, tussen vreemden.

Maar soms gaat het mis, en dan is het goed om te weten waarom. De stroomstoring in New York in 1977 leidde in sommige wijken tot grootschalige plunderingen. De storingen in dezelfde stad in 1968 en 2003 niet. Toen orkaan Hugo het eiland Saint Croix in het Caribisch gebied trof, werden bijna alle winkels in de grote winkelcentra geplunderd. Quarantelli wees de omstandigheden aan: een ramp van de grootste orde, grote verschillen die iedereen elke dag zag, georganiseerde bendes al vóór de storm en een politie die de mensen niet vertrouwden. Na orkaan Katrina in New Orleans in 2005 was hetzelfde patroon op kleinere schaal te zien. Ook op Saint Croix werden geen particuliere woningen geplunderd.

Er is dus geen antwoord op de vraag hoeveel uur het duurt voordat mensen gaan pakken wat ze kunnen. Het gaat om omstandigheden, niet om de klok:

1. Tekort dat aanhoudt en waarvan geen einde in zicht is.
2. Onrechtvaardigheid, echt of zo ervaren, in wie er hulp krijgt.
3. Langdurigheid, als de hulp dagenlang op zich laat wachten en niemand uitlegt waarom.
4. Wantrouwen tegenover politie en overheid dat er al vóór de crisis was.

Daarom gaan de plannen van de samenleving ook zo vaak over informatie. Waar mensen weten wat er gebeurt en zien dat de hulp eerlijk verdeeld wordt, blijft de orde bewaard. Doe de deur op slot en houd in de gaten wie er in het trappenhuis rondloopt, maar behandel de buren niet als een bedreiging.

Onopvallend koken, of tegelijk met iedereen?

De vraag duikt op in fora en preppersfilmpjes. Moet je stiekem koken zodat niemand de geur ruikt? Of juist tegelijk met iedereen, zodat de geur opgaat in de rest?

Nuchter bekeken maakt het weinig uit. De geur van koken hangt elke avond in elk trappenhuis, en in een crisis koken de meeste mensen met een voorraad op dezelfde tijden. Belangrijker is dat jullie veilig koken, en dat betekent vaak buiten of op een open balkon, waar iedereen jullie toch ziet. Hoe jullie dat doen, staat in koken zonder stroom.

Wat wel enigszins verdedigbaar is, is terughoudendheid over hoe groot de voorraad is. Er is geen reden om twintig kilo rijst op sociale media te laten zien. Maar al het andere pleit voor het tegenovergestelde van je verstoppen. Rampenonderzoek laat zien dat mensen in een crisis elkaar meestal helpen, en wie zijn buren al kent, kan het makkelijkst hulp krijgen en geven. Samen vind je oplossingen die geen enkel gezin in zijn eentje vindt. In Kyiv waren het de appgroepen van buren die een oogje hielden op de ouderen, en waren het buren die water en koekjes in de liften achterlieten voor wie vast zou komen te zitten.

Tips: Kook een stoofpot die genoeg is voor een buur extra. Het kost een paar kopjes rijst en bonen uit de voorraad en geeft meer zekerheid dan een deur op slot. Hoe jullie dat netwerk van tevoren opbouwen, staat in de gids over crisismaatjes en buren.

Waar jullie wonen bepaalt bijna alles

Dezelfde crisis ziet er heel anders uit afhankelijk van waar het gezin woont. De tabel vergelijkt vier typische woonsituaties op water, warmte en de weg.

	Boerderij met een put in Norrland	Vrijstaand huis in een dorp of stad	Scherenkust en eiland voor de kust	Appartement in Stockholm of Göteborg
Het water	Eigen put, maar de elektrische pomp valt stil	Gemeentelijk, de druk kan dalen	Eigen put, risico op zout water	Gemeentelijk, wordt de trap op gedragen
De warmte	Vaak een houtfornuis of kachel	Vaak een warmtepomp of stadsverwarming	Vaak elektrisch, soms een kachel	Stadsverwarming, maar het casco houdt de warmte vast
De weg	Ver van alles, een auto is noodzakelijk	Dicht bij voorzieningen en familie	De veerboot of de boot is bepalend	Dicht bij alles, maar iedereen wil dezelfde kant op
Grootste kracht	Hout, ruimte en ervaring	Een tussenvorm die je kunt aanpassen	Rust, weinig mensen	Buren, voorzieningen en opvangpunten
Grootste zwakte	Afstand tot zorg en hulp	Koelt in één tot twee etmalen af	Afgelegen ligging en een kwetsbare stroomvoorziening	Lift, water en riool op hoogte

Boerderij met een eigen put in Norrland

De boerderij houdt het vaak het langst vol, maar alleen als iemand aan de pomp heeft gedacht. De put is waardeloos zonder stroom, omdat de dompelpomp met de stroom stilvalt. Livsmedelsverket (de Zweedse voedselautoriteit) geeft puteigenaren drie mogelijkheden: een emmer, een handpomp of een noodaggregaat. Een gewone handpomp boven de grond kan water maar een paar meter opzuigen. In een diepe geboorde put heb je een handpomp voor diepe putten of een aggregaat nodig.

Een aggregaat staat buiten. Moet het vast worden aangesloten op de elektrische installatie van het huis, dan is dat werk voor een erkend installateur, die ervoor zorgt dat de stroom niet het net op kan gaan en iemand verwondt die de leiding repareert. Met een houtfornuis, hout voor de winter, een vrieskist in een koude schuur en water is de boerderij bijna zelfvoorzienend. De zwakte is de afstand: tot de zorg, tot de apotheek en tot hulp als iemand zich bezeert.

Vrijstaand huis in een dorp of stad

Het vrijstaande huis zit er tussenin. Het water komt van de gemeente en werkt zolang de druk het houdt. De warmte is de zwakke schakel, omdat de meeste verwarmingssystemen stroom nodig hebben. Een ouder vrijstaand huis zonder kachel kan bij kou in één tot twee etmalen op vijf graden zitten. Met een tegelkachel of houtkachel en hout voor een week verandert alles. Het voordeel is dat familie, voorzieningen en opvangpunten vaak dichtbij zijn, en dat er buren zijn om mee samen te werken.

Scherenkust en eilanden voor de kust

Op de eilanden is water de grote vraag. In putten dicht bij zee kan zout water binnendringen als je er meer uit haalt dan er bijkomt, en het risico is het grootst bij droogte en als veel mensen hetzelfde grondwater gebruiken. Havs- och vattenmyndigheten (de Zweedse dienst voor zee- en waterbeheer) geeft aan dat dit normaal dicht bij de kust gebeurt, maar in zeldzame gevallen tot 300 meter landinwaarts. In een crisis, als iedereen met de hand pompt of als aggregaten de pompen aandrijven, is het verstandig zuinig te zijn met de put.

De weg is de veerboot. Die bepaalt wanneer jullie naar het vasteland kunnen, naar de zorg en naar de winkel, en bij storm vaart hij niet. Heeft het eiland geen eigen noodstroom en geen eigen voorraad, dan is de afstand tot het vasteland een afstand tot alle hulp. Een grotere voedselvoorraad en een duidelijk plan voor hoe jullie met de kinderen aan land komen, helpen hier meer dan waar ook.

Appartement in het centrum van Stockholm of Göteborg

In de grote stad is de hoogte het probleem. Elektrische pompen duwen het water omhoog naar de bovenste verdiepingen. Als de stroom uitvalt, vallen ze stil. In Kyiv beschreven ingenieurs in de winter van 2026 dat het elektriciteitsnet het water tot de 25e verdieping kon brengen, maar de generator van een gebouw maar tot ongeveer de vijfde verdieping. Wie hoger woonde, droeg water in emmers de trap op. De liften stonden stil, en ouderen en mensen met een beperking zaten in de praktijk opgesloten.

Het riool is het tweede probleem. Spoelt iedereen in een hoog gebouw tegelijk door terwijl de rioolpompen niet werken, dan kan het omhoogkomen in de laagste appartementen. Meer over wat speciaal voor appartementencomplexen geldt, staat in voorbereid zijn in een appartement.

Het water uit het meer is dichtbij, maar geen eenvoudig antwoord. De vier grote waterzuiveringsinstallaties aan het oostelijke Mälarmeer leveren water aan ongeveer 1,7 miljoen mensen, en zo'n 700.000 zijn afhankelijk van de rivier de Göta älv. Water uit het meer of de rivier moet worden gekookt of gezuiverd, en koken haalt geen chemicaliën weg. Reken bovendien de logistiek door. Een miljoen mensen die vier liter per dag nodig hebben, is vier miljoen liter, of ongeveer 130 tankwagens van elk 30 kubieke meter, elk etmaal. Daarom geven de gemeenten voorrang aan ziekenhuizen en verzorgingshuizen, en daarom zijn de eigen jerrycans thuis het belangrijkste wat jullie in een appartement hebben.

De kracht van de grote stad is dat er mensen dichtbij zijn. Er zijn meer opvangpunten, meer buren en kortere afstanden tot hulp.

Brand is het echte gevaar

Als de stroom uitvalt, komt het vuur naar binnen. Kaarsen, kachels die al jaren niet gebruikt zijn, gasbranders, petroleumlampen en aggregaten. MCF wijst erop dat kaarsen een veelvoorkomende oorzaak van woningbranden zijn, en dat het in een crisis langer dan normaal kan duren voordat de brandweer kan helpen. Als bovendien het mobiele netwerk plat ligt, kun je 112 niet bellen.

Zweedse statistieken over branden juist tijdens lange stroomstoringen hebben we niet gevonden. De ervaringen uit andere landen zijn duidelijk. De Oekraïense hulpdienst telde in 2024 meer dan 9500 branden die verband hielden met het elektriciteitsnet en elektrische installaties, waarvan 90 veroorzaakt door generatoren. In november en december 2022 meldde het Oekraïense ministerie van Volksgezondheid 868 koolmonoxidevergiftigingen, en 215 daarvan waren kinderen. Tijdens de energiecrisis in Texas in februari 2021 werden minstens 1400 koolmonoxidevergiftigingen gemeld.

In de praktijk betekent dat vier dingen:

1. Het aggregaat staat buiten. De Oekraïense hulpdienst zegt minstens zes meter van ramen en deuren. Na de orkanen Katrina en Rita vonden Amerikaanse onderzoekers ook vergiftigingen waar het aggregaat buiten stond, op een halve meter tot twee meter van het huis.
2. Barbecue, terrasverwarmer en buitenkeuken gaan nooit naar binnen, zelfs niet op een balkon met beglazing.
3. Elke verdieping heeft een rookmelder op batterijen, en de kamer met de kachel of de gasbrander heeft een koolmonoxidemelder.
4. De brandblusser en de blusdeken staan klaar, en alle volwassenen weten hoe ze werken. De eerste minuten zijn jullie zelf de brandweer.

Blaas de kaarsen uit voordat jullie in slaap vallen, zet ze in stevige kandelaars ver van gordijnen en dekens, en zet fornuis en oven uit, zodat ze niet aangaan als de stroom terugkomt.

Wat Oekraïne ons heeft geleerd

Sinds het najaar van 2022 leven Oekraïense steden met stroomstoringen die uren, dagen en soms weken duren. Het is geen voorbeeld om naar te verlangen, maar het is de beste ervaring die Europa heeft met hoe een stad werkt als de stroom uitvalt.

De warmtepunten. Oekraïne bouwde een netwerk op van “Punkty nezlamnosti”, ongeveer ‘punten van onbreekbaarheid’. Ze zijn bedoeld voor storingen die langer dan een etmaal duren en zitten onder meer in scholen, overheidsgebouwen, tenten en op treinstations. Daar zijn warmte, water, licht, opladen, internet en eerste hulp, gratis en dag en nacht. In november 2023 waren er bijna 11.000 in gebruik, en de kaart in de overheidsapp werkt offline als je hem van tevoren downloadt. De Zweedse tegenhanger zijn de opvangpunten van de gemeenten (trygghetspunkter).

De hoge gebouwen. De lift en de waterpomp zijn de zwakke plekken van een hoog gebouw. De verenigingen van eigenaars die het konden betalen, kochten gezamenlijke generatoren, zonnepanelen en accu's, zodat de lift en de pompen bleven werken. De meeste konden dat niet. Gezinnen vulden jerrycans en emmers als de stroom terugkwam, kookten op kampeerbranders en sliepen in een slaapzak.

Toen het niet langer ging. In de nacht op 9 januari 2026 viel de verwarming uit in bijna 6000 appartementencomplexen in Kyiv, ongeveer de helft van die in de stad, terwijl het tien graden vroor. De burgemeester vroeg iedereen die kon om tijdelijk te verhuizen naar plekken met stroom en warmte. De regering besloot dat de scholen overstapten op afstandsonderwijs of de kerstvakantie verlengden, en bedrijven werd aangeraden het personeel thuis te laten werken. De samenleving sloot niet, ze paste zich aan.

Wat het best werkte. De buren. Telegramgroepen waarin mensen een oogje hielden op de ouderen en doorgaven wanneer de stroom kwam en ging. Veel verslagen beschrijven precies wat het rampenonderzoek voorspelt.

Lessen uit Zweden

Storm Gudrun, 2005. Op 8 januari 2005 kwamen zo'n 730.000 elektriciteitsklanten in het zuiden van Zweden zonder stroom te zitten. De langste storing duurde 45 etmalen. Onderzoekers van de universiteit van Lund bestudeerden de gemeente Ljungby, waar stroom en telefoon wekenlang weg waren, en beschreven een lange reeks hulpbehoeften bij de inwoners. Maar het platteland redde zich, met houtfornuizen, putten, aggregaten en buren die bij elkaar gingen kijken. Na Gudrun werd de elektriciteitswet aangescherpt, en klanten krijgen tegenwoordig een vergoeding na twaalf uur.

Göteborg, 2017. Na een groot waterlek in het oosten van Göteborg kregen ongeveer 10.000 mensen het advies om het kraanwater te koken. Dat is klein vergeleken met Kyiv, maar het laat zien hoe snel het dagelijks leven verandert als het meest vanzelfsprekende niet meer vanzelfsprekend is. Het is ook de reden dat de stad Göteborg tegenwoordig alle huishoudens oproept om eigen noodwater in huis te hebben.

Wat beide gemeen hebben, is dat de crises lokaal waren. Dat betekent dat er hulp kan komen uit andere delen van het land, en dat er een plek is om naartoe te gaan. Dat is het meest waarschijnlijke beeld van een Zweedse crisis: niet dat alles overal stopt met werken, maar dat er iets stopt met werken waar jullie wonen.

Wanneer is het tijd om te vertrekken?

Hier worden het water, de warmte en de weg een beslissing. Blijf zolang jullie water hebben en één kamer warm kunnen houden. Thuis is meestal de veiligste plek, zeker met kleine kinderen. Plan te verhuizen als een van de twee wegvalt en naar verwachting niet binnen een paar etmalen terugkomt. De checklist onderaan de pagina zet de tekenen op een rij.

Plan vooruit. Kies twee plekken om naartoe te gaan, in verschillende richtingen, en overleg van tevoren met de mensen daar. Zorg voor een papieren versie van de route, want de kaart op de mobiel kan weg zijn. Denk aan de brandstof: komen jullie er met wat er in de tank zit, zonder onderweg te kunnen tanken? Zorg voor een gepakte tas met water, eten voor een paar dagen, medicijnen en contant geld, zie go-bag en evacuatietas.

Volg de autoriteiten. Bij ongelukken en crises beslissen de brandweer of de politie over evacuatie. Bij verhoogde paraatheid is dat de länsstyrelse (het Zweedse provinciebestuur), die ook kan beslissen wie er moet blijven en mensen kan verbieden een gebied te verlaten. Informatie komt via de gemeente, P4, Krisinformation en het belangrijke bericht voor het publiek (VMA). Een evacuatiebevel geldt, ook als het overdreven voelt.

Pas op als iedereen tegelijk vertrekt. Voor orkaan Rita in Texas in 2005 probeerden meer dan drie miljoen mensen tegelijk de kust te verlaten. Ritten die normaal vier uur duurden, duurden tot een etmaal. De staat bracht 139 doden in verband met Rita, en 73 daarvan vielen nog voordat de storm aan land kwam, onder meer bij een busbrand en door de hitte. Velen vertrokken hoewel ze buiten het risicogebied woonden, geschrokken van de beelden van Katrina een paar weken eerder.

De les is niet om koste wat kost te blijven, maar om het moment te kiezen. Vertrek vroeg als jullie al weten dat jullie moeten gaan. Anders kan het verstandiger zijn om de eerste golf af te wachten dan met kinderen en een halve tank in de file te staan. Heb altijd water, dekens en iets te eten in de auto.

Wat standhoudt

Er is een reden dat deze pagina begint met dat het onwaarschijnlijk is. Zweden heeft waterzuiveringsinstallaties met noodstroom, ziekenhuizen met eigen aggregaten, een radionetwerk voor de hulpdiensten, radio die uitzendt als al het andere plat ligt, gemeenten met plannen voor noodwater en opvangpunten, en een elektriciteitswet die lange storingen duur maakt voor de energiebedrijven. En er zijn buren.

De meeste gezinnen hebben nooit meer nodig dan een weekvoorraad, één warme kamer en een plan voor waar ze naartoe kunnen. Zorg voor het water, zorg voor de warmte, en weet welke weg jullie nemen. De rest lossen jullie samen op met de mensen om jullie heen.