Kryzysowy kumpel i sąsiedzi – trzy kręgi, które trzymają się razem, kiedy wyłączą prąd

Jest środa w grudniu, zaraz po obiedzie. Prądu nie ma od trzeciej, a kiedy wychodzisz ze śmieciami, widzisz, że dom naprzeciwko jest zupełnie ciemny. Mieszka tam osiemdziesięciopięcioletni mężczyzna, który od wiosny jest sam. Żadnej świeczki w oknie i nic, co świeci, nawet latarka. Chcesz zadzwonić i zapytać, jak się czuje, ale nie masz jego numeru, a sieć komórkowa i tak się rwie.

Pytanie nie brzmi, czy byś pomógł. Pomogliby prawie wszyscy. Pytanie brzmi, czy ktoś ustalił, że to właśnie ty masz to zrobić, i czy wiesz jak.

Ten przewodnik opiera się na jednym obrazie: trzech kręgach. Najbardziej wewnętrzny krąg to rodzina – i ci, którzy mieszkają z wami, i najbliżsi, którzy z wami nie mieszkają. Środkowy to sąsiedzi: dwa albo trzy domy, do których obiecujecie zaglądać i które zaglądają do was. Zewnętrzny to okolica, czyli klatka schodowa, ulica albo wieś, gdzie dzielicie się rzeczami i możecie się zebrać. Poza kręgami jest gmina ze swoimi punktami pomocy. Każdy krąg ma swój mały plan, a żadnego nie trzeba ustalać dłużej niż jeden wieczór.

Co powinniście mieć w domu, znajdziecie w przewodniku: jak długo trzeba radzić sobie samemu. Tutaj chodzi o ludzi wokół was.

Dlaczego sąsiad znaczy więcej, niż myślisz

Kto może, powinien poradzić sobie sam przez co najmniej tydzień, żeby pomoc społeczeństwa wystarczyła dla tych, którym jest najtrudniej. Ale tydzień bez prądu łatwiej przetrwać w gronie sąsiadów niż w samotnym domu. MCF (szwedzka agencja obrony cywilnej) uważa sąsiadów za część domowej gotowości i daje dwie proste rady: poznajcie ich i zrzućcie się na rzeczy, które są drogie i którymi można się dzielić.

Jest też luka, którą może wypełnić tylko sąsiad. Kto korzysta z opieki domowej albo innego wsparcia na co dzień, ma do niego prawo także w kryzysie, ale pomoc może wyglądać inaczej albo przyjść z opóźnieniem. W pierwszych godzinach to ten, kto mieszka najbliżej, zauważa, że coś jest nie tak.

A mimo to wielu ludziom trudno prosić o pomoc. W badaniu dla Czerwonego Krzyża niecała połowa osób powiedziała, że poprosiłaby sąsiada o pomoc. Dlatego pytajcie zawczasu, w zwykły dzień, kiedy jest łatwo, i nie czekajcie, aż starszy sąsiad sam zapuka. Najpewniej tego nie zrobi.

Krąg 1: rodzina

Zacznijcie w domu, ale myślcie szerzej niż o samym gospodarstwie domowym.

1. Ustalcie miejsce spotkania. Jeśli telefon nie działa, wszyscy mają wiedzieć, gdzie się spotykacie. Wybierzcie dwa miejsca: jedno blisko domu, na przykład w domu albo przy wejściu do szkoły, i jedno dalej, gdybyście nie mogli dostać się do domu, na przykład mieszkanie babci albo biblioteka w centrum. Ustalcie też stałe godziny, na przykład dwunastą i szóstą. Na tego, kogo nie ma o dwunastej, czekacie do szóstej. To ta sama zasada co na wędrówce w górach: jeśli się zgubimy, spotykamy się przy następnym schronisku.
2. Ustalcie, kto odbiera dzieci. Przedszkole i szkoła mają własne plany i nie wypuszczą dzieci samych. Ustalcie, kto z was odbiera, jeśli nie możecie się ze sobą skontaktować, i dopilnujcie, żeby przedszkole wiedziało, kto jeszcze może odebrać dziecko, na przykład sąsiad albo dziadek czy babcia.
3. Każdemu krewnemu, który mieszka sam, przydzielcie osobę odpowiedzialną. Dziadek w innym mieście albo ciocia, która mieszka sama. Ustalcie, kto w rodzinie pilnuje kogo, i zapiszcie sąsiada albo znajomego z jego lub jej okolicy, do którego możecie zadzwonić, jeśli nikt nie odbiera. To jego sąsiedzi są jego najbliższym kręgiem, a nie wy.
4. Spiszcie listę telefonów na papierze. Kontakty w telefonie znikają, kiedy padnie bateria. MCF zaleca listę na papierze z numerami do rodziny, bliskich, sąsiadów, szpitala, gminy, straży pożarnej i dostawcy prądu. Dopiszcie przedszkole, szkołę i sąsiada babci.

Wskazówka: Niech dzieci nauczą się na pamięć numeru telefonu jednego z rodziców jak wyliczanki. To tydzień powtarzania przy śniadaniu, a potem już zostaje w głowie.

Jak zdobywać informacje i kontaktować się ze sobą, kiedy sieć nie działa, znajdziecie w przewodniku: komunikacja w kryzysie, a jak utrzymać telefony przy życiu – w przewodniku: ładowanie telefonu bez prądu.

Krąg 2: sąsiedzi i twój kryzysowy kumpel

Nazwijcie to kryzysowym kumplem: to jedno gospodarstwo domowe poza waszym, do którego obiecaliście zaglądać i które zagląda do was. Wystarczą dwa albo trzy domy. Na więcej nikt nie ma czasu, kiedy jest ciemno i zimno.

Zacznijcie od tych, którzy mają najmniejszy margines:

• starszy sąsiad, który mieszka sam
• rodzina z noworodkiem, w której nocne karmienia i utrzymanie ciepła już zabierają wszystkie siły (zobacz: gotowość z niemowlęciem i małymi dziećmi)
• sąsiad, który korzysta z opieki domowej, jeździ elektrycznym wózkiem inwalidzkim albo używa innych pomocy, które potrzebują prądu
• ktoś, kto dopiero się wprowadził, nikogo nie zna albo słabo mówi po szwedzku

Potem z każdym kryzysowym kumplem ustalcie trzy rzeczy:

1. Jak się kontaktujecie bez telefonu. Ustalcie godzinę, o której pukacie, na przykład dziesiątą pierwszego ranka, a potem każdego ranka. Albo umówcie się na znak w oknie: zielona kartka znaczy, że wszystko jest dobrze, czerwona – że macie przyjść.
2. Czego potrzebuje sąsiad. Leki, które muszą leżeć w zimnie, pomoce zasilane prądem, pies, z którym trzeba wyjść. Zapytajcie też, gdzie stoi skrzynka kryzysowa. MCF radzi osobom z niepełnosprawnością ruchową, żeby kilka osób w pobliżu wiedziało, gdzie ona jest.
3. Co możecie sobie nawzajem dać. Gorącą wodę z termosu, miejsce w waszym ciepłym pokoju, naładowany powerbank albo filiżankę kawy.

Często działa to w obie strony. Osiemdziesięciopięcioletni sąsiad może mieć piec kaflowy, w którym pali od lat sześćdziesiątych, i wtedy może to wy wpadniecie do niego wieczorem.

Wskazówka: Wymieńcie się zapasowymi kluczami z kryzysowym kumplem, jeśli oboje tego chcecie. Wtedy ktoś może wejść i sprawdzić, podlać kwiatki albo zająć się kotem, nawet kiedy was nie ma w domu.

Krąg 3: okolica

Zewnętrzny krąg wygląda inaczej w bloku, a inaczej na osiedlu domów jednorodzinnych.

W bloku naturalnym punktem zbornym jest spółdzielnia mieszkaniowa albo wynajmujący. Poruszcie temat gotowości na walnym zgromadzeniu albo przy wspólnym sprzątaniu. MCF proponuje, żeby spółdzielnia zrobiła listę tego, co potrafią mieszkańcy, na przykład kto ma prawo jazdy na większe pojazdy, kto umie zajmować się dziećmi albo chorymi albo zna się na wodzie, prądzie, zamkach, ochronie przeciwpożarowej, gotowaniu albo życiu na łonie natury. Sprawdźcie też, jak przy przerwie w dostawie prądu działają zamki w drzwiach, domofon i rezerwacja pralni, i zróbcie plan B. Radio na baterie we wspólnej sali sprawia, że wszyscy mogą się zebrać i słuchać tych samych wiadomości. Jeśli w budynku jest schron, spółdzielnia ma szczególne obowiązki, zobacz: schron z dziećmi. Więcej rad właśnie dla mieszkania znajdziecie w przewodniku: gotowość w mieszkaniu.

Na osiedlu domów albo we wsi często istnieje już sieć, na której można się oprzeć: wspólnota właścicieli, stowarzyszenie drogowe albo straż sąsiedzka (Grannsamverkan) z osobą kontaktową na każdej ulicy. Te same osoby, które pilnują, żeby nie było włamań, mogą pilnować, kto potrzebuje pomocy. Tablica ogłoszeń przy skrzynkach na listy działa jak biuletyn, kiedy sieć nie działa. A grill na czyjejś działce wystarczy dla całej okolicy, tak jak ognisko na obozie szkolnym.

Dzielcie się tym, co drogie

Tabela pokazuje, czym może się dzielić okolica. Trzy rzeczy wymagają trochę więcej namysłu.

Kuchenka spirytusowa. To ta sama turystyczna kuchenka spirytusowa z osłoną przeciwwiatrową, którą zabieracie na spływ kajakowy. Jedna kuchenka z pełną butelką spirytusu wystarczy, żeby zagotować wodę dla kilku rodzin. Jak gotować bezpiecznie i na ile wystarczy paliwa, znajdziecie w przewodniku: gotowanie bez prądu.

Agregat prądotwórczy. Agregat musi zawsze stać na zewnątrz, w pewnej odległości od okien, drzwi i garażu, bo spaliny zawierają tlenek węgla (czad). Nigdy nie podłączajcie go kablem do rozdzielnicy elektrycznej w domu. Stałe przyłącza musi przygotować uprawniony elektryk. Zamiast tego używajcie mocnego przedłużacza do najważniejszych rzeczy, na przykład do zamrażarki przez chwilę i do ładowania telefonów. Zróbcie grafik, żeby kilka domów mogło korzystać na zmianę.

Samochód z pełnym bakiem. Bez prądu dystrybutory na stacji benzynowej nie działają. Samochód, który nigdy nie zjeżdża poniżej pół baku, może zawieźć sąsiada do punktu pomocy, naładować telefony i odebrać wiadomości w radiu samochodowym. Więcej o samochodzie znajdziecie w przewodniku: gotowość pojazdu.

Lista sąsiadów na papierze

Czat grupowy dla klatki schodowej albo ulicy to dobry początek, ale bez sieci nie działa. Dlatego potrzebujecie listy sąsiadów na papierze.

1. Jedna kartka na klatkę schodową albo ulicę. Więcej domów trudno ogarnąć.
2. Pięć kolumn. Adres albo numer mieszkania, nazwisko, telefon, kto do kogo zagląda i czym dane gospodarstwo może się przyczynić, na przykład kuchenką spirytusową, agregatem, samochodem, piecem kaflowym albo znajomością pierwszej pomocy.
3. Dobrowolnie. Każdy sam decyduje, co jest o nim napisane. Szczególne potrzeby wpisuje się tylko wtedy, gdy samemu się tego chce.
4. Nie na tablicy ogłoszeń. Nie wieszajcie listy na klatce schodowej. Dajcie kopię każdemu domowi, który się wpisał, i poproście, żeby włożył ją do skrzynki kryzysowej.
5. Dopiszcie punkt pomocy. Na samym dole zapiszcie adres najbliższego punktu pomocy.
6. Przeglądajcie listę raz w roku. Beredskapsveckan, coroczny szwedzki tydzień gotowości we wrześniu, w 39. tygodniu roku, to dobra okazja, a przy okazji dopiszą się nowi mieszkańcy.

Gminne punkty pomocy

Punkt pomocy (trygghetspunkt) to miejsce zbiórki, które gmina może otworzyć przy poważnym i długotrwałym zakłóceniu, na przykład przy przerwie w dostawie prądu trwającej kilka dni. MCF zaleca, żeby punkt pomocy dawał schronienie przed deszczem i wiatrem, informację o tym, co się stało, wodę pitną, gorącą wodę, ładowanie telefonów, toaletę, pierwszą pomoc i możliwość wezwania pomocy pod numerem 112.

Dobrze wiedzieć dwie rzeczy. Punkty pomocy nie są dla całej ludności, tylko przede wszystkim dla tych, którzy nie radzą sobie sami, na przykład dla starszych osób, osób z niepełnosprawnościami i dzieci. I nie zastępują waszej własnej domowej gotowości. Jeśli radzicie sobie w domu, zostańcie w nim, żeby było miejsce dla sąsiada, który sobie nie radzi.

Sprawdźcie zawczasu, gdzie są najbliższe. Zajrzyjcie na stronę gminy albo zadzwońcie i zapytajcie. Wiele gmin wykorzystuje szkoły, hale sportowe i remizy strażackie. Kiedy punkt pomocy zostaje otwarty, gmina ogłasza to na swojej stronie, a Sveriges Radio P4 (szwedzkie radio publiczne) nadaje ważne informacje nawet wtedy, gdy internet nie działa.

Woda jest na miejscu, ale jedzenie nie zawsze. Weźcie termos, kubek, välling (szwedzki mleczno-zbożowy napój dla małych dzieci) albo liofilizowane jedzenie, które można zalać gorącą wodą, telefon, kabel do ładowania i przekąski dla dzieci.

Wskazówka: Jeśli w twojej gminie działa ochotnicza grupa wsparcia, FRG, to często właśnie ona pomaga w punktach pomocy. Takie grupy są w ponad 150 gminach i przyjmują nowych członków.

Dzieci też mają swoje zadanie

Dzieci w wieku od dwóch do dziesięciu lat chcą naprawdę uczestniczyć. Dawajcie im zadania, które są potrzebne, a nie tylko takie, które mają je czymś zająć.

• Noszenie wody. Kanister na dziesięć litrów waży dziesięć kilo, a tego żadne małe dziecko nie udźwignie. Ale pięciolatek może przynieść z punktu poboru butelkę półtoralitrową, a dziesięciolatek może ciągnąć sanki z dwoma kanistrami. Sanki z górki przydadzą się przy braku wody bardziej niż cokolwiek innego w komórce.
• Zaglądanie do kota sąsiadów. Jeśli sąsiad wyjechał albo jest chory, dzieci mogą pomóc dorosłemu dać kotu jeść i pić. Jak przygotować własne zwierzęta, znajdziecie w przewodniku: gotowość z psem i kotem.
• Znalezienie miejsca spotkania. Pójdźcie tam razem w weekend i niech dziecko poprowadzi was ostatni kawałek.
• Nauczenie się imion sąsiadów. Dziecko, które wie, że Karin spod siódemki jest kryzysowym kumplem, może samo zapukać, jeśli będzie trzeba.

Jak rozmawiać z dziećmi o kryzysach, nie strasząc ich, opisujemy w przewodniku: gotowość z dziećmi i rodziną.

Zróbcie to w jeden wieczór

Zaproście sąsiadów na kawę i ciasto na klatce schodowej, na podwórku albo przy skrzynkach na listy w którąś niedzielę listopada. Weźcie listę sąsiadów i długopis. Omówcie trzy pytania: kto potrzebuje dodatkowego wsparcia, kto ma co i gdzie jest najbliższy punkt pomocy. Ustalcie, kto jest czyim kryzysowym kumplem i kiedy spotykacie się następnym razem.

Do tego czasu starszy sąsiad naprzeciwko wie, że ktoś przyjdzie i zapuka, i wie, kto.