Gotowość w domku letniskowym – domek to wyspa z trzema mostami

Jest poniedziałek w czasie sportlov, szwedzkich ferii zimowych, trzeci dzień w wynajętym domku nad wyciągiem. Śnieg pada od obiadu. Tuż po czwartej lampa pod sufitem mruga dwa razy i gaśnie. Grzejniki pod oknami zaczynają stygnąć, a kiedy siedmiolatek chce zmyć z siebie śnieg z butów narciarskich, z kranu leci tylko krótka strużka. Właściciel odpisuje SMS-em, że linia jest zerwana wyżej w dolinie i że monterzy przyjadą, kiedy droga zostanie odśnieżona.

Nic groźnego się nie stało. Ale domek nagle stał się wyspą.

Ten przewodnik opiera się właśnie na tym obrazie. Domek to wyspa z trzema mostami na stały ląd: prądem, drogą i możliwością wezwania pomocy. W domu w mieście mosty są szerokie i szybko się je naprawia. Przy domku w górach, letnim domu w szkierach albo wynajętej chacie (hytte) w Norwegii są węższe i dłuższe. Kto planuje na wypadek, gdyby jeden most się zawalił, przetrwa taki wieczór z talią kart i świeczką, a nie z gulą w żołądku. Jak dom radzi sobie z dłuższą przerwą w dostawie prądu, przeczytacie w przewodniku: kiedy społeczeństwo przestaje działać. Tutaj chodzi tylko o domek.

Dlaczego przy domku wszystko trwa dłużej

Osiedla domków i domy letniskowe leżą często na końcu długiej linii, która biegnie przez las. Kiedy śnieg obciąża drzewa albo wichura je łamie, właśnie tam pojawiają się awarie i tam monterzy docierają na końcu. Według szwedzkiego prawa przerwa w dostawie prądu nie może trwać dłużej niż 24 godziny, ale prawo przewiduje wyjątki i po ciężkiej nawałnicy może to potrwać dłużej.

Droga to drugie wąskie gardło. Ostatnie kilometry do domku to często droga prywatna, którą odśnieża stowarzyszenie drogowe (vägförening) albo wynajęta firma, i przychodzi na nią kolej dopiero po dużych drogach. Zasięg komórkowy bywa słaby już w zwykły dzień, a kiedy skończy się zasilanie awaryjne masztu, znika zupełnie. Do tego karetka ma dłuższą drogę.

Nic z tego nie jest powodem, żeby zostać w domu, tylko żeby spakować się i pomyśleć trochę inaczej.

Most 1: prąd

Woda cichnie razem z pompą

W domu woda często leci jeszcze przez kilka godzin po tym, jak wyłączą prąd. W domku z własną studnią i elektryczną pompą kończy się, kiedy zbiornik jest pusty, czasem po kilku minutach. MCF (Myndigheten för civilt försvar, szwedzki urząd obrony cywilnej) mówi, że kto ma własną studnię, powinien mieć plan, jak wydobyć wodę bez prądu, na przykład wiadrem ze studni, pompą ręczną albo agregatem prądotwórczym. Agregat zawsze musi stać na zewnątrz, bo spaliny zawierają tlenek węgla.

W wynajętym domku najprościej jest napełnić dwa albo trzy kanistry wodą pitną zaraz po przyjeździe. MCF przyjmuje trzy do pięciu litrów na osobę dorosłą na dobę do picia, gotowania i podstawowej higieny. Śnieg można stopić na wodę do zmywania i spłukiwania, ale to zużywa dużo paliwa. Z toaletą poradzicie sobie tak jak w przewodniku: toaleta i higiena bez wody, a więcej o kanistrach i ilościach przeczytacie tutaj: zapasy wody – kiedy kran przestaje działać.

Jedzenie na jeden dzień więcej

Kupcie jedzenia na dzień dłużej, niż wam się wydaje, że trzeba, i wybierajcie to, co można zjeść na zimno albo szybko ugotować. Jeśli w domku stoi kuchnia na drewno, macie prawdziwą kuchenkę także bez prądu. W przeciwnym razie wyciągnijcie kuchenkę spirytusową z osłoną przeciwwiatrową, którą zabieracie na wycieczki, i używajcie jej najlepiej na zewnątrz albo przy porządnym wietrzeniu. Jak bezpiecznie gotować i na jak długo starczy paliwa, przeczytacie tutaj: gotowanie bez prądu, a więcej pomysłów na proste górskie jedzenie znajdziecie tu: jedzenie na wyjeździe narciarskim.

Nie zapomnijcie o lekach. Leki dzieci na astmę albo tabletki na alergię powinny wystarczyć na kilka dni dłużej niż wyjazd, a apteka w dolinie może być zamknięta, kiedy nie ma prądu. Zobaczcie: leki i domowa apteczka w kryzysie.

Kominek to serce domku

W wielu domkach kominek albo kuchnia na drewno to jedyne, co grzeje bez prądu. Ogrzewa tylko pomieszczenie, w którym stoi, więc zbierzcie rodzinę właśnie tam. Jak uszczelnić pokój i zbudować szałas, przeczytacie tutaj: jeden ciepły pokój.

Kominek w domu letniskowym przez dużą część roku stoi nieużywany. Gmina decyduje, jak często trzeba go czyścić, a właściciel domku odpowiada za to, żeby palenisko przeszło kontrolę przeciwpożarową, zanim zacznie się go używać. Zapytajcie właściciela, kiedy kominiarz był ostatnio, albo zadzwońcie do gminnego kominiarza, jeśli domek jest wasz i nie macie pewności. Potem palcie tak:

1. Otwórzcie szyber do końca, zanim rozpalicie, i palcie tylko suchym drewnem. Wnieście drewno na dwie doby, żeby zdążyło nabrać temperatury pokojowej.
2. Palcie z umiarem. Zasada MCF mówi: najwyżej trzy kilogramy drewna na godzinę, a potem palenisko powinno odpoczywać tak długo, jak paliliście.
3. Nie zamykajcie szybra za wcześnie. Żar musi całkowicie wygasnąć. Inaczej tlenek węgla może przedostać się do pokoju.
4. Nie palcie, kiedy wszyscy śpią. MCF odradza palenie w kominku i zapalone świeczki podczas snu. Zamiast tego pościelcie ciepło.
5. Popiół do metalowego wiadra ze szczelną pokrywką, na niepalnym podłożu. Żar może się w nim tlić przez kilka dób.

Tlenek węgla nie ma zapachu. Weźcie czujnik tlenku węgla na baterie, jeśli w domku go nie ma, i po przyjeździe sprawdźcie czujnik dymu. Ból głowy, nudności, zawroty głowy i niezwykłe zmęczenie u kilku osób w rodzinie naraz oznaczają, że wszyscy mają natychmiast wyjść na świeże powietrze.

Rury: mróz to ryzyko typowe dla domku

W domu w mieście mróz rzadko daje się we znaki. W domu letniskowym z rurami w przestrzeni podpodłogowej kilka godzin bez prądu przy silnym mrozie może wystarczyć, żeby woda zamarzła i rozsadziła rurę. Dlatego rada dla tych, którzy zostawiają dom letniskowy na zimę, brzmi: zakręcić główny zawór, nawet jeśli ogrzewanie jest włączone, i nie pozwolić, żeby temperatura spadła poniżej 15 stopni. Inaczej przerwa w dostawie prądu w czasie siarczystego mrozu może rozsadzić rury w pustym domu.

Jeśli jesteście w domku, kiedy w mroźny dzień wyłączą prąd, zróbcie tak:

1. Od razu zakręćcie główny zawór. To nic nie kosztuje, a wodę macie już w kanistrach.
2. Pilnujcie temperatury. Postawcie termometr w najzimniejszym pomieszczeniu z rurami wodnymi, często w łazience.
3. Spuśćcie wodę z instalacji, jeśli temperatura zbliża się do zera. Otwórzcie wszystkie krany, także prysznic i kran na zewnątrz, żeby woda wypłynęła z rur. W wynajętym domku najpierw dzwonicie do właściciela.
4. Wyłączcie bezpiecznik bojlera, zanim go opróżnicie. Inaczej grzałka może się włączyć w pustym zbiorniku, kiedy prąd wróci. Woda w bojlerze może długo być gorąca, więc niech dzieci trzymają się z daleka.
5. Opróżnijcie spłuczkę toalety i wlejcie płyn niezamarzający do syfonów w umywalce, prysznicu i odpływie w podłodze.
6. Jeśli rura już zamarzła, nigdy nie próbujcie jej rozmrażać otwartym ogniem. Zostawcie kran zakręcony i zadzwońcie do właściciela, hydraulika i ubezpieczyciela.

W wynajętym domku to właściciel wie, gdzie co jest. Zapytajcie po przyjeździe, a nie wtedy, kiedy jest ciemno i minus dziesięć.

Wskazówka: Pierwszego wieczoru zróbcie telefonem zdjęcie głównego zaworu, skrzynki z bezpiecznikami i bojlera. Wtedy znajdziecie je w świetle latarki czołowej, a właściciel będzie wiedział, o czym mówicie, jeśli będziecie musieli zadzwonić.

Most 2: droga

Ten most można sprawdzić, zanim w ogóle spakujecie samochód. W dniach przed wyjazdem zaglądajcie do ostrzeżeń SMHI. Żółte ostrzeżenie oznacza, że należy spodziewać się skutków, a pomarańczowe, że będą poważne. W Norwegii takie same ostrzeżenia są na yr.no i varsom.no, gdzie NVE i Meteorologisk institutt ostrzegają przed groźną pogodą, powodziami i osuwiskami.

Jeśli jedziecie do miejsc takich jak Hafjell albo inne ośrodki narciarskie w Norwegii, a droga prowadzi przez przełęcz, Statens vegvesen (norweski urząd drogowy) pokazuje w aplikacji Vegvesen trafikk, jak duże jest ryzyko jazdy w kolumnie i zamknięcia drogi na kilka dni naprzód. Przy jeździe w kolumnie pługi prowadzą ruch przez góry, a kiedy droga jest zamknięta, w poprzek stoi szlaban. Nigdy nie objeżdżajcie szlabanu. Wysoko w górach może być znacznie gorzej niż na dole przy szlabanie.

Rady Vegvesen sprawdzają się równie dobrze w drodze na Sälenfjällen w lutową sobotę: pełny bak albo naładowany akumulator, ciepłe ubrania, jedzenie i coś ciepłego do picia w samochodzie. Jeśli utknęliście w śniegu z włączonym silnikiem, pilnujcie, żeby rura wydechowa nie była zasypana, inaczej spaliny mogą się dostać do auta. Więcej o wyborze środka transportu przeczytacie tutaj: dojazd do ośrodka narciarskiego.

Zagrożenie lawinowe dotyczy większości rodzin tylko wtedy, gdy zjedziecie z tras. Jeśli to robicie, najpierw przeczytajcie prognozę lawinową dla danego obszaru, na lavinprognoser.se w Szwecji albo varsom.no w Norwegii.

W letnim domu w szkierach drogą jest łódź. Sprawdźcie prognozę wiatru, zanim wypłyniecie, i dopilnujcie, żeby łódź miała paliwo na powrót na stały ląd, a cała rodzina kamizelki ratunkowe, nawet jeśli planujecie zostać tydzień.

Most 3: wzywanie pomocy

Najważniejszy most to ten, z którego macie nadzieję nigdy nie skorzystać. W domu każdy zna adres. W domku często nikt go nie zna, a numeru domu nie zawsze widać od drogi.

Zostawcie kartkę przy drzwiach z adresem, opisem dojazdu od najbliższej większej drogi i współrzędnymi domku. Współrzędne widać na samej górze ekranu, kiedy otworzycie aplikację 112. SOS Alarm (szwedzkie centrum powiadamiania ratunkowego) zwykle widzi mniej więcej, skąd dzwonicie, ale dyspozytor i tak zapyta, i wtedy każdy w rodzinie powinien umieć odczytać kartkę.

• W Szwecji dzwonicie pod 112, najlepiej przez aplikację 112, która wysyła waszą pozycję. Jeśli w górach nie ma żadnego zasięgu, z SOS Alarm można się połączyć z telefonu satelitarnego pod numerem +46 63 107 112.
• W Norwegii 110 to straż pożarna, 112 policja, a 113 karetka i pilna pomoc medyczna. Aplikacja Hjelp 113 zbiera te numery, wysyła pozycję i pokazuje współrzędne. Szwedzki numer można zarejestrować w aplikacji dopiero wtedy, gdy jesteście w Norwegii, więc zróbcie to pierwszego wieczoru.
• Wyjdźcie naprzeciw karetce. Jeśli się da, postawcie dorosłego z latarką czołową albo w kamizelce odblaskowej przy rozwidleniu dróg.

Kiedy sieć komórkowa jest słaba, pomaga oszczędzanie baterii, zobaczcie: ładowanie telefonu bez prądu. Pierwszą pomoc na czas, gdy pomoc się opóźnia, znajdziecie tutaj: pierwsza pomoc w kryzysie.

Wynajęty domek: zapytajcie właściciela

Wynajęty domek to czyjś dom, a właściciel wie rzeczy, których nie ma w rezerwacji. Wyślijcie te pytania kilka dni przed wyjazdem:

• Czy woda jest z wodociągu gminnego, czy ze studni z pompą elektryczną?
• Gdzie jest główny zawór, skrzynka z bezpiecznikami i bojler?
• Czy jest kominek albo kuchnia na drewno, kiedy był kominiarz i czy jest drewno?
• Czy jest gaśnica, koc gaśniczy, czujnik dymu i czujnik tlenku węgla?
• Kto odśnieża drogę i do kogo dzwonić, jeśli nie jest odśnieżona?
• Który operator sieci elektrycznej obsługuje domek i co mamy zrobić, jeśli wyłączą prąd?
• Jaki jest dokładny adres domku i jak trafi tu karetka?

Większość właścicieli cieszy się z takich pytań.

Dzieci w domku

Dla dzieci przerwa w dostawie prądu w domku może stać się najlepszym wspomnieniem z ferii, jeśli dorośli mają plan.

Ciemność. W czasie ferii zimowych robi się ciemno już około czwartej. Dajcie każdemu dziecku własną latarkę czołową, która zawsze leży w tym samym miejscu. Światło na baterie jest bezpieczniejsze niż świeczki w domku pełnym wełnianych skarpet i kołder, zobaczcie: światło, gdy nie ma prądu.

Zimno. Ubierzcie dzieci jak na dzień na stoku, z wełną przy ciele i czapką w środku. Śpijcie razem w pokoju z kominkiem. Zanim zgasicie światło, dotknijcie karku dzieci, wtedy będziecie wiedzieć, czy komuś jest zimno.

Zajęcia. Dajcie dzieciom prawdziwe zadania. Jedno może nosić drewno, drugie być strażnikiem wody i pilnować kanistrów. Zbudujcie śnieżną latarnię za oknem, grajcie w karty przy świetle czołówek albo czytajcie na głos. Pozwólcie dzieciom pytać, dlaczego lampa nie świeci. Wskazówki, jak o tym rozmawiać, nie strasząc, znajdziecie tutaj: jak rozmawiać z dziećmi o kryzysie i niepokoju.

Wskazówka: Spakujcie do domku „ciemnościowy worek” z talią kart, puzzlami, książką do czytania na głos i torebką słodyczy, którą otwiera się tylko wtedy, gdy wyłączą prąd. Wtedy dzieci mają na co czekać.

Lądowanie: pierwszy kwadrans w domku

Wszystko z tej strony zmieści się w krótkiej rutynie po przyjeździe, zanim rozpakujecie torby. Nazwijcie ją lądowaniem i pozwólcie dzieciom szukać razem z wami. Znajdujecie główny zawór i skrzynkę z bezpiecznikami, napełniacie kanistry, sprawdzacie czujniki, wnosicie drewno i piszecie kartkę przy drzwiach. Listę kontrolną poniżej można wydrukować i przyczepić na lodówce w domku. To zajmuje kwadrans, a potem wyspa może być wyspą przez cały tydzień.