Is het gevaarlijk om in een tent met kachel te slapen?

Het kan veilig, maar twee risico's moet je in de gaten houden: brand en koolmonoxide. Zet de kachel op een brandveilige mat met vrije ruimte tot het doek, laat de ventilatieopeningen openstaan, hang een koolmonoxidemelder dicht bij de slaapplek en laat het vuur uitbranden voordat je gaat slapen. Komt er rook uit de kachel de tent in terwijl het deurtje dicht is, en houdt het niet op, dan moet iedereen naar buiten.

Kun je een kachel in een gewone tent gebruiken?

Nee. Een gewone tent heeft geen brandveilige doorvoer voor de pijp, en dun synthetisch doek smelt door hitte en vonken. Gebruik alleen een tent die de fabrikant voor een kachel gemaakt heeft, en het liefst de kachel waarmee de tent is getest.

Hoe lang brandt een tentkachel 's nachts?

Niet de hele nacht in een kleine kachel. In onze test brandden drie grotere houtblokken ergens in de nacht op, en daarna nam de slaapzak het over. De fabrikanten schrijven dat een kachel nooit onbeheerd mag blijven, en een van hen raadt uitdrukkelijk af hem te laten branden terwijl je slaapt. Plan de nacht daarom alsof je geen kachel had.

Hoe groot moet een tent met kachel zijn?

Reken erop dat de kachel en de ruimte eromheen minstens één slaapplek innemen. Een tent die als tweepersoonstent wordt verkocht, wordt met een kachel vaak een eenpersoonstent, en voor een gezin heb je een grote tipi, een bell tent of een tent met de kachel in een apsis nodig.

Heb je een koolmonoxidemelder nodig in een tent met kachel?

Ja. Koolmonoxide is kleurloos en reukloos en merk je pas als hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid, en kinderen zijn gevoeliger dan volwassenen. Een melder op batterijen volgens de norm EN 50291 weegt bijna niets en maakt jullie wakker als de lucht gevaarlijk wordt.

Kun je koken op een tentkachel?

Ja, de meeste tentkachels hebben een vlakke bovenkant waar een pan of koekenpan op past. Pap, stoofpot en heet water gaan prima. Gebruik handschoenen, zet de pan stevig neer en kook voor de laatste houtblokken van de avond, zodat de kachel nog kan uitbranden.

Tent met kachel – kiezen, opzetten en veilig stoken

De tent	Geschikt voor	Goed met kachel	Let op
Tipi (kåta, de Samische tent) met een middenpaal	Gezin en basiskamp	Hoog plafond, de pijp kan recht omhoog dicht bij de top	De paal staat midden op de vloer, en de wanden lopen schuin zodat de slaapplekken dicht bij het doek komen
Tunneltent of piramidetent met kachelgat in de wand	Een of twee personen die de tent zelf dragen	Licht en snel op te zetten	Weinig vloeroppervlak, en de kachel staat dicht bij zowel de ingang als de slaapplek
Bell tent of canvas tent met rechte wanden	Glamping, een tent op het eigen erf en langere kampen	Rechte wanden en veel ruimte rond de kachel	Zwaar, en het katoenen doek moet drogen voordat het wordt ingepakt
Tent met een apsis voor de kachel	Wie het hout en de kachel buiten het slaapgedeelte wil hebben	As, hout en hitte blijven uit de buurt van de slaapzakken	Een langere tent om plek voor te vinden, en de warmte moet het slaapgedeelte in komen

Het is vijf uur en al donker. De tent staat, de kachel staat en het hout ligt op een stapel bij de ingang. Je steekt de kachel aan, en na een minuut komt er meer rook in de tent dan uit de pijp. Iemand hoest, iemand doet de ingang open en alle warmte verdwijnt naar buiten de sneeuw in.

Het meeste wat er misgaat met een tent met kachel, gaat op deze manier. Het probleem is zelden de tent zelf. Het is de volgorde: waar de kachel staat, hoe de pijp zit, welk hout er op de stapel ligt en of de lucht erin en eruit kan.

Een hot tent is een tent die gebouwd is om er een houtkachel in te hebben. Wat het is en welke soorten er zijn, lees je in onze uitleg over wat een hot tent is. Deze gids gaat over de rest: kiezen, opzetten en stoken, zodat de nacht warm wordt en de ochtend rustig. Hij hoort bij onze gids over winterkamperen.

Het geheugensteuntje: doek, pijp en lucht

Alles wat met veiligheid te maken heeft, past in drie woorden. Controleer ze elke avond voor het eerste houtblok en nog een keer voordat jullie gaan slapen.

Doek. Geen tentdoek, geen slaapzakken en geen kleren mogen dicht bij de kachel komen. De kachel staat op een brandveilige mat, met vrije ruimte tot de wand.
Pijp. De pijp is goed afgedicht, gaat door de brandveilige doorvoer van de tent en eindigt een stukje boven het dak met een vonkenvanger bovenop.
Lucht. De luchttoevoer van de kachel gaat nooit helemaal dicht, de ventilatieopeningen van de tent staan open en er hangt een koolmonoxidemelder dicht bij de slaapplek.

Klopt een van de drie niet, dan steek je de kachel niet aan, of laat je het vuur uitbranden.

Een tent kiezen

Begin met de tent, want die bepaalt welke kachel erin past.

De vorm. Een tipi, tunneltent, bell tent en tent met apsis werken elk anders met een kachel. De tabel verderop laat zien waar elke vorm geschikt voor is en waar je op moet letten, en welke soorten er zijn, lees je in onze uitleg over wat een hot tent is.

De grootte per persoon. Het aantal personen van de fabrikant geldt meestal zonder kachel. Reken erop dat de kachel en de ruimte eromheen minstens één slaapplek innemen. De tent uit onze test van een budget-hot tent was ongeveer 225 centimeter lang en 160 centimeter breed. In de zomer zouden er twee in kunnen slapen, maar met de kachel erin werkte hij in de praktijk als een eenpersoonstent.

Het kachelgat. De tent moet een doorvoer voor de pijp hebben die tegen hitte kan, meestal een ronde plaat van brandveilig materiaal die in het doek is genaaid of eraan is bevestigd. Knip nooit zelf een gat in een gewone tent. Bij sommige tenten met kachel is de doorvoer een brandveilige lap die je zelf openmaakt. In onze test werkte het het best om de omtrek van de pijp over te tekenen en een cirkel uit te snijden die iets kleiner was dan de pijp, in plaats van een kruis, zodat de pijp strak zat. Fabrikanten van tenten met kachel schrijven dat de tent alleen gebruikt mag worden met kachels waarvoor hij gemaakt is.

Het doek. Ook met een vonkenvanger komen er vonken uit de pijp, en die branden kleine gaatjes in het doek. Synthetisch doek smelt door hitte, en katoenen doek vat vlam als het bij een open vlam komt, dus geen enkel doek kan tegen de kachel aan liggen. Katoen en polykatoen ademen beter, maar wegen meer en moeten helemaal droog zijn voordat de tent wordt ingepakt.

Apsis of niet. Een tent waarbij de kachel in een apsis staat, houdt hout, as en hitte weg van de slaapzakken. In onze budgettest was het grootste nadeel juist dat de kachel binnen in de tent stond, zodat hout en rommel in dezelfde ruimte belandden als de slaapzak. Lees onze bespreking van een hot tent met apsis als je over die oplossing nadenkt.

Een kachel kiezen

Grootte. Een kleine kachel komt ver in een kleine tent. In onze test van de tentkachel werd het T-shirtwarm in de tent, terwijl het buiten ongeveer één graad boven nul was. Een grotere kachel in een kleine tent wordt al snel te heet, en een kachel die te hard wordt gestookt, kan zowel zichzelf als de pijp en de tent beschadigen.

De rookpijp. De pijp moet zo lang zijn dat de top een stukje boven het hoogste punt van de tent uitkomt. Een fabrikant noemt minstens 18 inch, ongeveer 45 centimeter, van het dak tot de vonkenvanger. Opgerolde pijpen van dun plaatstaal moet je om iets ronds vormen voordat je ze gebruikt. In onze test kreeg de pijp zonder dat een paar deuken. Deuken kunnen de pijp lek maken, en dan kan er teer ontstaan die naar de kachel loopt.

Vonkenvanger. Een gaas of een geperforeerde huls bovenop de pijp. Die vermindert de vonken, maar houdt ze niet allemaal tegen, dus de tent moet toch zo staan dat er geen vonken in droge begroeiing terechtkomen.

Glazen ruitje. Een ruitje in het deurtje is er niet alleen voor de gezelligheid. In onze test straalde het glas meer warmte de tent in dan de zijplaat, en je ziet het vuur zonder het deurtje te openen en rook naar binnen te laten.

Poten en deksel. De kachel moet stevig staan. Scherpe poten kunnen gaten in de tentvloer snijden, dus de mat eronder is niet alleen brandbescherming. Heeft de kachel bovenop een deksel voor een pan, dan kan er rook binnenkomen als je die opent en de trek niet goed is.

De kachel opstellen

Brand de kachel thuis in. Nieuwe kachels hebben vaak een laagje beschermende olie dat de eerste keren rookt. Stook de kachel buiten tot het oppervlak niet meer rookt, en leer meteen hoe de luchttoevoer en het deurtje werken.

Mat eronder. Zet de kachel op een brandveilige mat, ook als de tent geen vloer heeft. In onze test van de beschermmat zorgde die ervoor dat de kachel stabiel stond zonder de ondergrond te beschadigen. De mat was ongeveer 60 bij 50 centimeter en bedekte alleen het oppervlak direct onder de kachel, dus sintels die voor het deurtje vallen, hebben meer bescherming nodig dan dat.

Afstand tot het doek. De maten van de fabrikanten verschillen met de grootte van de kachel. Een handleiding die we hebben gelezen noemt ongeveer 25 tot 40 centimeter tussen de achterkant van de kachel en de tentwand, afhankelijk van de kachel en de ondergrond. Houd je aan de maat voor jouw kachel en zorg dat de wand niet tegen de kachel of de pijp kan waaien.

De pijp vrij van het doek. De pijp mag nergens tegen het doek aan liggen, behalve in de doorvoer. Let op losse flappen, touwtjes en een klapperende ingang.

Vrij voor het deurtje. Voor het deurtje komen vonken en sintels terecht als je hout bijlegt. Daar mogen geen slaapzakken, slaapmatjes of kleren liggen.

Scheerlijnen en wind. Span de tent goed af zodat de wanden niet bewegen. Een lange pijp vangt wind, en kan een eigen scheerlijn nodig hebben. Stook niet als het zo hard waait dat je twijfelt of tent en pijp blijven staan.

Sneeuw op het dak. Borstel 's nachts de sneeuw eraf als het sneeuwt. Veel tenten zijn niet gebouwd om zware sneeuw te dragen, en dat geldt ook voor tenten met kachel.

Stoken

Droog hout. Nat hout geeft veel rook, weinig warmte en teer in de pijp. Neem je eigen droge hout mee, bij voorkeur gekloofd loofhout zoals berk, in stukken die in de kachel passen. Volgens het allemansrecht mag je geen twijgen, takken of berkenbast van levende bomen halen, en ook geen hout van omgewaaide bomen zonder toestemming van de grondeigenaar. Kijk ook of er een stookverbod geldt waar jullie gaan kamperen. Lees meer over wat het allemansrecht toestaat.

Eerst klein hout. Begin met dunne houtjes, ongeveer zo dik als een vinger, en berkenbast of aanmaakzakjes. Gebruik nooit aanmaakvloeistof, benzine of brandspiritus in een tentkachel. Heb je weinig ervaring met vuur maken, dan vind je de basis in vuurkennis en tips.

Aansteken. Zet de luchttoevoer helemaal open, steek aan en laat er een bed van gloeiende sintels ontstaan voordat je grotere stukken erop legt. Het is het gloeiende bed dat lucht door de kachel trekt en rook omhoog door de pijp. Dikke zichtbare rook uit de pijp betekent dat het vuur te koud is.

Hout bijleggen. Open het deurtje langzaam en houd je gezicht en lichaam op een armlengte afstand. Er komt altijd wat rook naar binnen als het deurtje openstaat. Vul de kachel tot hooguit twee derde. Kleine stukjes hout geven snel warmte en grotere stukken branden langer.

De gloed vasthouden. Draai de luchttoevoer lager als het warm is, maar zet hem nooit helemaal dicht. Weinig lucht en veel hout geven rook, roet en koolmonoxide in plaats van warmte.

De nacht. Reken erop dat de kachel uitgaat. In onze test gingen er bij het slapengaan drie houtblokken van ongeveer acht centimeter doorsnee in. Die brandden ergens in de nacht op, en daarna moest de slaapzak de rest doen. Een tent is niet geïsoleerd en wordt snel koud als het vuur uitgaat. Beide handleidingen die we hebben gelezen schrijven dat de kachel nooit onbeheerd mag blijven, en een ervan raadt uitdrukkelijk af hem te laten branden terwijl je slaapt. Met kinderen in de tent geldt die regel. Gebruik de kachel 's avonds en 's ochtends en laat de slaapzak en het matje de nacht doen. Hoe jullie dat aanpakken, lees je in onze gids over warm slapen in de tent in de winter.

Koolmonoxide en brand

Koolmonoxide ontstaat als hout brandt met te weinig lucht. Het gas is kleurloos en reukloos. De eerste waarschuwing is vaak hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid, en kinderen zijn gevoeliger dan volwassenen. Alles over melders, symptomen en wat je moet doen, lees je in onze gids over koolmonoxide in de tent. In het kort:

Hang een koolmonoxidemelder dicht bij de slaapplek. Kies er een die voldoet aan de norm EN 50291 en test hem voordat jullie vertrekken.
Laat de ventilatieopeningen openstaan, de hele avond en nacht, ook als het koud is. Ga nooit slapen met dichte ventilatieopeningen en een dichtgeknepen kachel.
Komt er rook binnen terwijl het deurtje dicht is, dan kan er te veel hout in de kachel zitten. Houdt het niet op, dan moet iedereen naar buiten. Laat het vuur uitbranden, laat de kachel afkoelen en kijk of de pijp verstopt is.
Neem nooit een barbecue, houtskoolkomfoor, gaskachel of terrasverwarmer mee de tent in.

Voor brandveiligheid heb je maar een paar eenvoudige dingen nodig. Zorg dat werkhandschoenen, een bak water en een kleine brandblusser binnen handbereik zijn. De kachel mag niet door kinderen worden bediend, en kleine kinderen hebben de hele tijd een volwassene of een afscherming rond de kachel nodig tussen henzelf en de kachel. Hoe je kinderen meeneemt op hun eerste nacht met kachel, beschrijven we in onze gids over winterkamperen met kinderen.

Koken op de kachel

De bovenkant van de kachel is een klein fornuis. Pap, stoofpot, warme chocolademelk en water voor de thermosfles gaan prima. Kook terwijl het vuur gelijkmatig brandt, niet als het het hardst brandt, en gebruik handschoenen.

Gerechten die lang kunnen staan pruttelen, werken het best. Rijstepap boven open vuur lukt net zo goed op de kachel, en ideeën voor grotere pannen vind je bij koken in een pan. Tijdens onze nacht in het bos met een hot tent was er stoofvlees als avondeten.

Zet de pan stevig neer en houd hem weg van de kant van de kachel waar de kinderen zijn.

De ochtend en de condens

Als het vuur uit is, koelt de tent af, en het vocht van adem en kleren bevriest aan de binnenkant van het doek. 's Ochtends kan de rijp op de slaapzakken vallen als je de kachel weer aansteekt.

Steek voorzichtig aan en zet de ventilatieopeningen wat verder open, zodat het vocht naar buiten kan in plaats van te druppen.
Droog om de beurt. Hang wanten en sokken een stukje van de kachel af, nooit erop of op de pijp.
Lucht de slaapzakken buiten in droge kou voordat ze worden ingepakt. Een vochtige slaapzak wordt elke nacht kouder.
De as blijft lang gloeien, soms dagenlang. Laat de kachel helemaal afkoelen, leeg de as en maak die grondig nat, of verzamel hem in een metalen bak met deksel.
Maak de pijp schoon voor de volgende nacht. Teer in de pijp geeft slechtere trek en een risico op brand in de pijp.

Glamping: een tent met kachel zonder er zelf een te hebben

Een glampingtent met kachel is vaak een grote bell tent of canvas tent met een vaste kachel, een bed en een vloer. Dat is een goede manier om het uit te proberen voordat jullie er zelf een kopen.

Vraag de verhuurder voordat jullie boeken of er een koolmonoxidemelder en een brandblusser in de tent zijn, wie de kachel aansteekt en of er droog hout is. Doe de ventilatieopeningen niet dicht om de warmte binnen te houden, en laat het vuur uitbranden voordat jullie gaan slapen, precies zoals in een eigen tent.

Tent met kachel – tent en kachel kiezen, opzetten en veilig stoken

Vier soorten tenten met kachel