Kort antwoord
Ja. Het allemansrecht, het Zweedse recht van vrije toegang tot de natuur, geldt het hele jaar door: een paar tenten, een of twee nachten, ver van woonhuizen en op grond die ertegen kan. De sneeuw verandert de regels niet, maar ze verbergt de grenzen, dus houd extra afstand tot huizen, akkers en aanplant. Natuurreservaten en nationale parken hebben eigen voorschriften, die je bij de länsstyrelse (het Zweedse provinciebestuur) leest. Kampeer nooit op een sneeuwscooterroute of in een langlaufspoor.
Het is zaterdagochtend in februari. Op de kaart in je telefoon hebben jullie de perfecte plek gevonden: een landtong aan een meer, veertig minuten van huis, met bos in de rug en uitzicht op het westen. Op de parkeerplaats staat een informatiebord waartegen de sneeuw is opgewaaid. Je veegt de sneeuw weg met je want. Bovenaan staat Natuurreservaat, en verderop in de tekst: Kamperen alleen op de aangewezen plek.
Dat is de meest voorkomende verrassing in de winter voor wie wil kamperen. Het allemansrecht is hetzelfde als in de zomer, maar de plekken zien er anders uit. Borden sneeuwen onder, akkers zien eruit als weilanden en een leeg zomerhuisje ziet er verlaten uit. Deze gids gaat alleen over waar jullie in de winter je tent mogen opzetten. Hoe jullie de nacht zelf doorkomen, lees je in het overzicht winterkamperen – kamperen en buiten slapen in de winter.
Drie lagen: de basis, de plek en de dag
Alles wat bepaalt waar jullie mogen kamperen, zit in drie lagen. Loop ze elke keer in deze volgorde na.
- De basis is het allemansrecht. Dat geldt overal in Zweden, het hele jaar door.
- De plek, dat zijn de regels die gelden precies waar jullie staan. Dat kunnen voorschriften zijn voor een natuurreservaat of een nationaal park, de plaatselijke verordeningen van de gemeente of rekening houden met de rendierhouderij in het fjäll. De regels van de plek kunnen de basis strenger maken, en soms ruimer.
- De dag, dat is wat er op dit moment geldt, bijvoorbeeld een stookverbod, waar de sneeuwscooters rijden en of de rendieren in het gebied grazen.
De basis kun je één keer leren. De plek zoek je voor elke nieuwe tocht uit. De dag controleer je dezelfde ochtend.
De basis: het allemansrecht geldt ook in de sneeuw
De regels van Naturvårdsverket (de Zweedse milieubeschermingsdienst) voor kamperen zijn in januari hetzelfde als in juli:
- Hooguit een etmaal of zo. Een of twee nachten op dezelfde plek is een goede vuistregel.
- Een paar tenten. Twee of drie tenten vallen onder het allemansrecht. Zijn jullie een grote groep met veel tenten, dan hebben jullie toestemming van de grondeigenaar nodig.
- Ver van woonhuizen. Hoe afgelegener, hoe beter.
- Grond die ertegen kan. Niet op akkers en niet in weilanden.
Meer over wat het allemansrecht toestaat, van bessen plukken tot honden, lees je in onze gids over het allemansrecht. Hier behandelen we alleen wat er anders wordt als er sneeuw ligt.
De sneeuw verbergt de grenzen
De hemfridszon is niet te zien. Rond elk woonhuis en vakantiehuis ligt een hemfridszon, de privézone rond het huis, waar je zonder toestemming niet mag komen. Die heeft geen vaste grootte. In de zomer zie je vaak waar die loopt, bij een gazon, een heg of een hek. In de winter wordt alles wit. Naturvårdsverket schrijft dat je meer afstand moet houden als je blijft dan als je alleen langskomt, en nog meer afstand als je gaat kamperen. In een open en vlak landschap is de zone groter dan in een dicht bos.
Een afgesloten zomerhuisje is nog steeds iemands thuis. De hemfridszon geldt ook voor vakantiehuizen, zelfs als ze dichtgetimmerd zijn en niemand de oprit heeft sneeuwvrij gemaakt. Zet je tent niet op een besneeuwd erf, alleen omdat het er verlaten uitziet.
De akker onder de sneeuw. Je mag over een akker skiën als de grond hard bevroren is en met sneeuw bedekt, en er geen ingezaaide gewassen in de grond zitten. Onder de sneeuw zie je niet of de akker in de herfst is ingezaaid. Kampeer daarom nooit op open akkerland, en loop eromheen als je twijfelt.
Het jonge bos onder de sneeuw. Een bosaanplant met tere jonge boompjes kan helemaal begraven liggen. Het lijkt een vlakke open plek, maar wat je als tentplek aanstampt, zit vol jonge bomen die knappen. Kies liever een plek tussen volgroeide bomen, maar niet onder takken die zwaar zijn van de sneeuw.
Jullie eigen tuin telt niet
Op jullie eigen erf hebben jullie helemaal geen allemansrecht nodig. Dat maakt de tuin de beste plek voor de eerste nacht, met het huis als uitwijkmogelijkheid. Hoe jullie die nacht met kinderen aanpakken, lees je in de gids over winterkamperen met kinderen. Willen jullie op het erf van iemand anders slapen, bij oma of op het veld van de buren, vraag het dan eerst.
Het toilet als de grond bevroren is
Naturvårdsverket zegt: graaf een kuil ver van water, paden en tentplekken, en dek hem af. In bevroren grond kun je niet graven. Neem daarom een goed sluitende zak mee en neem het mee naar huis of naar het dichtstbijzijnde toilet. Plas een flink eind van de tent, van paden en van het meer, ook als het bevroren is. Misschien haalt iemand daar later water.
De plek: natuurreservaten en nationale parken
Hier ontstaan de meeste misverstanden. Elk natuurreservaat heeft eigen voorschriften, en die lees je bij de länsstyrelse. De länsstyrelse heeft een kaart van de reservaten, en daar vind je de besluiten en voorschriften van elk reservaat. Is het reservaat gemeentelijk, dan heeft de gemeente ze.
Naturvårdsverket schrijft dat het allemansrecht in beschermde gebieden beperkt en in sommige gevallen uitgebreid kan zijn. Meestal mag je alleen op speciaal aangewezen plekken kamperen, of helemaal niet. In dezelfde voorschriften staat vaak ook:
- of jullie vuur mogen maken, en zo ja alleen op ingerichte vuurplaatsen
- of de hond aangelijnd moet zijn
- of sneeuwscooters verboden of toegestaan zijn
Nationale parken werken op dezelfde manier. Elk park heeft eigen voorschriften, en wat die betekenen voor wie wil overnachten, staat op de pagina van het park op de gezamenlijke website van de nationale parken. De regels verschillen sterk per park. In Sarek geldt het allemansrecht. In Tyresta mag je alleen kamperen bij een vuurplaats of een schuilhut, en hooguit een etmaal op dezelfde plek. In andere parken mag je alleen op aangewezen plekken of in bepaalde zones kamperen, en vaak alleen vuur maken op aangewezen vuurplaatsen.
Lees het thuis, niet op de parkeerplaats. Het informatiebord bij de ingang kan ondergesneeuwd zijn, en in het bos heeft de telefoon vaak slecht bereik en raakt de batterij in de kou leeg. Lees de voorschriften de avond ervoor en maak een screenshot. Is er een naturum, een bezoekerscentrum, in de buurt, dan kan het personeel vragen beantwoorden.
De regels van de gemeente. Veel gemeenten hebben plaatselijke verordeningen die kamperen verbieden in parken, op sportterreinen en soms in recreatiegebieden. Dat kan juist gelden voor de bossen dicht bij de stad met verlichte looppaden, waar veel gezinnen hun eerste nacht in de tent willen doorbrengen. Kijk op de website van de gemeente.
Het fjäll
In het fjäll, het kale Zweedse hooggebergte, mag je in principe vrij kamperen, schrijft Fjällsäkerhetsrådet (de Zweedse raad voor veiligheid in het fjäll). Drie dingen maken het fjäll anders.
De rendieren. Het fjäll is een Samisch cultuurlandschap, en de rendierhouderij is wettelijk beschermd. Het is verboden rendieren te laten schrikken of te storen. Kampeer niet in de buurt van grazende rendieren, en verplaats je als de kudde zich terugtrekt. De hond moet in rendiergraasgebied aangelijnd zijn. Wees extra voorzichtig van april tot juni, als de rendieren kalveren. Dan is het op het fjäll nog winter, en de tochten in de paasvakantie kunnen midden in het kalvergebied uitkomen.
De routes en de hutten. Naturvårdsverket vraagt je om bij het kiezen van een tentplek afstand te houden tot routes, hutten en waterlopen. De winterroutes zijn gemarkeerd met rode kruisen op palen, en daar gaan zowel skiërs als soms sneeuwscooters. Willen jullie bij een berghut of fjällstation kamperen, dan betalen jullie een servicevergoeding en mogen jullie gebruiken wat er is. De bekendste routes beschrijven we in de gids over bergwandelen in Zweden.
De schuilhutten. Langs de routes staan kleine hutjes die rastskydd worden genoemd. Ze zijn bedoeld om te pauzeren en te schuilen voor slecht weer. Fjällsäkerhetsrådet schrijft dat ze niet gebruikt mogen worden voor geplande overnachtingen, alleen in noodgevallen. Gebruik nooit een kampeerbrander binnen in een schuilhut, want dat kan koolmonoxidevergiftiging en brand veroorzaken. Waarom een afgesloten ruimte en een vlam een gevaarlijke combinatie zijn, leggen we uit in de gids over koolmonoxide in de tent.
Het fjäll is ook extra gevoelig voor vuur. Naturvårdsverket raadt je aan om op een buitenbrander te koken in plaats van een kampvuur te maken. Hoe de brander werkt in de kou, lees je in de gids over buiten koken in de winter. Veel nationale parken en reservaten in het fjäll hebben bovendien eigen voorschriften, dus de laag van de plek geldt hier ook.
Sneeuwscooterroutes, langlaufsporen, de auto en het ijs
Sneeuwscooterroutes
Sneeuwscooterrijden valt niet onder het allemansrecht. De sneeuwscooterroutes zijn vaak in overleg met de grondeigenaren aangelegd, en in het fjäll zijn er gereguleerde gebieden waar sneeuwscooters alleen op de routes of helemaal niet mogen rijden. Voor jou als kampeerder betekent dat twee dingen.
- Kampeer nooit op een sneeuwscooterroute of er vlak naast. Sneeuwscooters rijden hard, ook in het donker, en een bestuurder ziet een witte tent in de sneeuwjacht niet.
- Jullie mogen niet met een sneeuwscooter naar de tentplek rijden tenzij jullie op een route blijven of toestemming van de grondeigenaar hebben.
Langlaufsporen
Naturvårdsverket vraagt iedereen die te voet gaat om een andere weg te kiezen dan de geprepareerde langlaufsporen. Een tent of een aangestampte kampplek in een spoor bederft het voor iedereen. Leg het kamp een flink eind van het spoor en loop ernaast als jullie bagage dragen. Meer over sporen en langlaufen met kinderen lees je in de gids over langlaufen met kinderen.
De auto
Met de auto mag je niet het terrein in rijden, ook niet om er een nacht te parkeren. Dat geldt ook voor een auto met daktent, en de grondeigenaar kan je geen toestemming geven, omdat de Zweedse wet op het rijden in het terrein (terrängkörningslagen) voor iedereen geldt. Parkeer langs de weg of op een parkeerplaats en draag de bagage het laatste stuk. Op een rustplaats mag je op werkdagen hooguit een etmaal staan, tenzij anders aangegeven. Zet de auto nooit zo dat hij de sneeuwschuiver in de weg staat, en zet de tent of een sneeuwgrot nooit in een sneeuwwal langs de weg of bij een keerplaats. De sneeuwschuiver ziet ze niet. Waarom de sneeuwwal langs de weg de verkeerde plek is voor sneeuwbouwwerken, leggen we uit in de gids over sneeuwgrot en quinzee.
Het ijs
Het allemansrecht geeft veel vrijheid om je over het ijs te bewegen. Het zijn niet de regels die een tent op het meer tegenhouden, maar de veiligheid. Het ijs is bij instromen en uitstromen vaak dunner, en als er sneeuw op ligt, kun je niet zien hoe dik het is. Kampeer op het land en lees de gids over ijsveiligheid met kinderen voordat jullie het ijs op gaan.
De dag: stookverbod en de tentkachel
Stookverboden komen het meest voor in het voorjaar en de zomer. Het is de länsstyrelse of de gemeente die ze afkondigt, en ze kunnen in dezelfde week in verschillende delen van het land verschillend zijn. Midden in de winter zijn verboden zeldzaam. In de late winter, als de sneeuw in het zuiden weg is maar in het noorden nog ligt, kan het daarentegen droog zijn in het bos waar jullie wonen en nog winter waar jullie gaan kamperen. De kaart met stookverboden op krisinformation.se laat zien wat er in elke gemeente geldt.
Een verbod geldt in bos en veld, en normaal niet waar de huizen dicht op elkaar staan. Myndigheten för civilt försvar (MCF, de Zweedse dienst voor civiele verdediging, voorheen MSB) schrijft dat je geen hout, houtskool of briketten mag stoken in vreugdevuren en kampvuren, en niet mag barbecueën. De besluiten van de länsstyrelser zijn meestal nog ruimer geformuleerd: al het stoken met vaste brandstof buiten de bebouwde kom is verboden. De uitzonderingen zijn meestal vaste barbecueplekken en buitenbranders op gas of vloeibare brandstof. Bij een verscherpt stookverbod geldt het verbod ook voor de vaste barbecueplekken.
De tentkachel valt eronder. Geen enkele overheidsinstantie noemt kachels in tenten, maar een tentkachel staat in het bos en wordt met hout gestookt, en het verbod gaat juist over stoken met vaste brandstof in bos en veld. Hij is geen vaste barbecueplek en ook geen brander op gas of vloeibare brandstof. Ga er daarom van uit dat de kachel uit moet als er een stookverbod geldt waar jullie kamperen. Twijfelen jullie hoe het besluit gelezen moet worden, vraag het dan aan de länsstyrelse of de gemeente die het heeft genomen. Plan de nacht zo dat de slaapzak en het matje ook zonder kachel genoeg zijn. Hoe jullie de nacht met kachel aanpakken, en zonder, lees je in de gids over tent met kachel.
Hetzelfde geldt in reservaten waar vuur alleen op ingerichte vuurplaatsen is toegestaan. Ga ervan uit dat de kachel als vuur telt, tenzij de voorschriften of de länsstyrelse iets anders zeggen.
Het hout. Het allemansrecht laat je stokjes, takken en dennenappels pakken die op de grond liggen. Je mag geen twijgen, takken of berkenbast van levende bomen nemen, en ook geen hout van bomen die zijn omgewaaid. In de winter ligt het meeste onder de sneeuw, dus neem zelf droog hout mee. Maak geen vuur op kale rotsen, want die kunnen barsten. Meer over de regels rond vuur lees je in de gids over vuur maken in de natuur – regels en verantwoordelijkheid.
Snel antwoord: waar mogen we kamperen?
| Plek | Mogen jullie kamperen? | Let op |
|---|---|---|
| Eigen tuin | Ja | De beste eerste nacht, met het huis als uitwijkmogelijkheid |
| Bos en veld buiten erven | Ja, een of twee nachten | Ver van huizen, ook van afgesloten vakantiehuizen |
| Besneeuwde akker | Nee | Je ziet niet of hij in de herfst is ingezaaid |
| Natuurreservaat | Dat hangt ervan af | Lees de voorschriften bij de länsstyrelse |
| Nationaal park | Dat hangt ervan af | Lees de voorschriften van het park thuis |
| Het kale fjäll | In principe ja | Rendieren, afstand tot routes en hutten, buitenbrander |
| Bij een berghut | Ja, tegen een servicevergoeding | Jullie mogen gebruiken wat er ter plekke is |
| Schuilhut in het fjäll | Alleen in noodgevallen | Nooit een kampeerbrander binnen |
| Sneeuwscooterroute of langlaufspoor | Nee | Leg het kamp er een flink eind vandaan |
| Sneeuwwal langs de weg of keerplaats | Nee | De sneeuwschuiver ziet de tent niet |
| Gemeentelijk park of verlicht looppad | Vaak niet | Controleer de plaatselijke verordeningen van de gemeente |
| Meerijs | Het allemansrecht staat het toe, de veiligheid raadt het af | Kampeer op het land |
Twijfelen jullie over een plek, dan is er bijna altijd een makkelijkere weg: een camping die in de winter open is. Daar is duidelijk wat er geldt, en er zijn toiletten en warm water. Meer over verschillende manieren van kamperen lees je in de gids over kamperen in Zweden, op de camping en met de tent. Als de plek gekozen is, is het tijd om in te pakken. De hele lijst voor volwassenen en kinderen vind je in de paklijst voor wintercamping.
Vijf controles voordat jullie vertrekken
Veelgestelde vragen
Mag je volgens het allemansrecht in de winter kamperen?
Ja. Het allemansrecht, het Zweedse recht van vrije toegang tot de natuur, geldt het hele jaar door, ook als er sneeuw ligt. Je mag met een paar tenten een of twee nachten op dezelfde plek kamperen, ver van woonhuizen en op grond die ertegen kan. Wat de winter onderscheidt van de zomer, is dat de sneeuw de grenzen verbergt, dus houd meer afstand tot huizen, akkers en aanplant dan je denkt nodig te hebben.
Mag je in een natuurreservaat kamperen?
Dat hangt af van het reservaat. Elk natuurreservaat heeft eigen voorschriften. In sommige mag je helemaal niet kamperen, in andere alleen op aangewezen plekken, en in sommige is er geen speciaal verbod. De voorschriften lees je bij de länsstyrelse (het Zweedse provinciebestuur), die een kaart van alle reservaten heeft, of op het informatiebord bij de ingang. Is het een gemeentelijk reservaat, dan heeft de gemeente de voorschriften.
Mag je in de winter in een nationaal park kamperen?
Dat hangt af van het park. Elk nationaal park heeft eigen voorschriften, en die verschillen sterk. In Sarek geldt het allemansrecht, terwijl je in Tyresta alleen bij vuurplaatsen en schuilhutten mag kamperen en hooguit een etmaal op dezelfde plek. In andere parken mag je alleen op aangewezen plekken of in bepaalde zones kamperen. Lees voordat jullie vertrekken wat er voor dat specifieke park geldt op de website van de nationale parken, want de borden ter plekke kunnen ondergesneeuwd zijn.
Mag je in een schuilhut in het fjäll slapen?
Niet gepland. Fjällsäkerhetsrådet (de Zweedse raad voor veiligheid in het fjäll) schrijft dat de schuilhutten langs de routes bedoeld zijn om te pauzeren en te schuilen voor slecht weer, en dat ze alleen in noodgevallen voor een overnachting gebruikt mogen worden. Gebruik nooit een kampeerbrander binnen in de schuilhut, want dat kan koolmonoxidevergiftiging en brand veroorzaken.
Mag je in de tentkachel stoken als er een stookverbod geldt?
Ga ervan uit dat het antwoord nee is. De stookverboden van de länsstyrelser gelden voor al het stoken met vaste brandstof, zoals hout en houtskool, in bos en veld buiten de bebouwde kom. Een houtgestookte tentkachel in het bos valt onder die formulering, ook al noemt geen enkele overheidsinstantie kachels in tenten. De uitzonderingen gelden voor vaste barbecueplekken en branders op gas of vloeibare brandstof. Lees het besluit voor jullie provincie of gemeente en vraag het aan de länsstyrelse als jullie twijfelen. Plan de nacht zo dat de slaapzak en het matje ook zonder kachel genoeg zijn.
Mag je op een bevroren meer kamperen?
Het allemansrecht geeft veel vrijheid om je over het ijs te bewegen, maar de veiligheid is doorslaggevend. Het ijs is bij instromen en uitstromen vaak dunner, en een tent concentreert een hele nacht lang gewicht op een klein oppervlak. Kampeer op het land en ga alleen het ijs op als jullie weten dat het houdt.
