Hoe koud mag het zijn voor kinderen op de skipiste?

Er is geen Zweedse regel, maar een vuistregel uit de adviezen van Noorse gemeenten aan kinderdagverblijven is dat kinderen onder de drie jaar niet buiten zijn als het met de wind meegerekend aanvoelt als min 10 of kouder, en dat oudere kinderen tot min 15 kort buiten zijn. Reken met de wind en de rijwind, niet alleen met de thermometer.

Windchill is hoe koud de lucht op de blote huid aanvoelt als het waait. Min 10 graden en 5 meter per seconde voelt als min 17. Op de skipiste telt ook de rijwind mee – skiet je kind 20 kilometer per uur, dan waait er ongeveer 5,5 meter per seconde in het gezicht, ook op een windstille dag.

Hoe ziet bevriezing eruit bij kinderen?

Het eerste teken zijn witte, koude vlekken op wangen, neus of oren, en het gevoel in de plek verdwijnt. Als de huid ontdooit, kan die prikken, branden, rood worden en opzwellen. Harde, geelwitte huid of donkere blaren zijn tekenen van diepe bevriezing waarvoor medische hulp nodig is.

Moet je een bevroren wang met sneeuw inwrijven?

Nee. Je mag de beschadigde plek niet masseren, en sneeuw koelt bovendien nog meer af. Warm in plaats daarvan op met huid-op-huidcontact – een warme hand tegen de wang, de vingers in een oksel – tot de kleur en het gevoel terugkomen.

Hoe koud is te koud voor kinderen op de skipiste?

Q: Kun je een baby in een draagzak meenemen op de skipiste als het koud is?

Ski nooit met je kind in een draagzak – de brancheorganisatie van de skigebieden raadt dat sterk af, omdat een val gevaarlijk wordt voor het kind. De draagzak hoort bij de wandeling onder aan de piste. Ook daar beweegt het kind niet, en benen, voeten, handen en gezicht worden snel koud. Met een pasgeboren baby blijf je binnen als het waait en heel koud is.

Q: Gaan de liften dicht als het te koud is?

Veel liften hebben een kougrens. In Kåbdalis sluit de stoeltjeslift bij min 20, de pistes van Borgafjäll hebben een kougrens van min 23 en in Levi sluiten de liften als het bij het topstation min 25 is. De grenzen verschillen per skigebied en per lift.

Wind	0 graden	Min 5	Min 10	Min 15	Min 20	Min 25
2 m/s	−2	−8	−14	−20	−26	−32
5 m/s	−5	−11	−17	−24	−30	−36
10 m/s	−7	−14	−20	−27	−34	−40
15 m/s	−8	−15	−22	−29	−36	−43

Het is half negen en de thermometer buiten het raam van de hut wijst min 14 aan. In het dorp is het windstil, de rook uit de schoorstenen gaat recht omhoog en de kinderen eten pap in hun thermo-ondergoed. De vraag die in de lucht hangt, is op zo'n ochtend in elke berghut dezelfde: gaan we vandaag naar buiten? Het antwoord staat niet op de thermometer. Het zit in hoe hard het op de top waait, hoe snel de kinderen skiën en hoe lang ze stil in de lift zitten. Deze gids gaat precies daarover – de kou op de skipiste met kinderen. Algemene adviezen over de skidag met kinderen vind je in tips en advies voor de skireis met kinderen.

De drie knoppen van de kou: graden, wind en stilzitten

Zie de kou als drie knoppen die samen bepalen hoe koud je kind het krijgt:

De graden – wat de thermometer aangeeft.
De wind – de wind van het weer plus de rijwind als je kind skiet. Die koelt de blote huid af, wangen, neus en oren het eerst.
Het stilzitten – hoe lang je kind stilzit. In de lift, in de slee, in de draagzak en in de rij maakt het lichaam veel minder warmte aan dan wanneer je kind beweegt.

Aan de graden kunnen jullie niets veranderen, maar aan de twee andere knoppen kunnen jullie wel draaien. Jullie kunnen pistes in het bos kiezen in plaats van op de kale berg, korte liften in plaats van de lange naar de top, en korte blokjes met pauzes in plaats van een lange ochtend. Daarom kan dezelfde min 14 een mooie skidag zijn of een dag om binnen te blijven.

Wind en rijwind – wat de wangen echt voelen

De tabel: de thermometer plus de wind

SMHI (het Zweedse meteorologische instituut) berekent een windchilltemperatuur die laat zien hoe koud de lucht op de blote huid aanvoelt als het waait. Bij min 10 graden en maar 2 meter per seconde voelt het als min 14. Bij 10 meter per seconde voelt dezelfde min 10 als min 20. De hele tabel staat in het kader over hoe koud het met de wind aanvoelt.

Twee grenzen zijn goed om te kennen. Tot ongeveer min 10 gevoelstemperatuur is het risico op bevriezing klein. Onder ongeveer min 27 neemt het snel toe, en dan is het risico dat blote huid bevriest al binnen een halfuur groot. Kinderen zijn gevoeliger dan volwassenen, dus voor hen moeten de marges groter zijn.

De rijwind op de piste

De windchilltabel gaat uit van de wind van het weer, maar op de skipiste waait het ook op een windstille dag in je gezicht. De rijwind telt ongeveer als wind:

Snelheid op de piste	Rijwind	Bij min 10 voelt het ongeveer als
10 km/u	bijna 3 m/s	min 15
20 km/u	ruim 5,5 m/s	min 18
30 km/u	ruim 8 m/s	min 20
40 km/u	ruim 11 m/s	min 21

Skiet je kind tegen de wind in, dan tellen de rijwind en de wind van het weer bij elkaar op. De getallen zijn grof, dus reken liever iets kouder dan de tabel aangeeft. De conclusie is simpel: een kind dat op een windstille dag bij min 15 snel een piste af skiet, kan wangen hebben die rond min 24 voelen. Het lichaam wordt warm van het bewegen, maar het gezicht niet.

Tips: Een skibril en een dunne buff over hals en wangen beschermen tegen de rijwind. De buff mag de mond niet bedekken – wordt hij vochtig van de adem, dan koelt hij juist af en kan hij bijdragen aan bevriezing.

De lift – dezelfde wind, maar jullie zitten stil

In de lift stopt het lichaam met werken. Je kind zit minutenlang stil, vaak hoog boven waar het harder waait. Het komt vaak voor dat het in het dorp rustig is terwijl het op de top hard waait, en daarom meten de liftbedrijven het weer op meerdere plekken op de berg. De lange lift naar de top op een winderige dag is vaak het koudste moment van de dag.

Twee dingen helpen:

Kies kortere liften en lagere pistes op de koudste dagen, het liefst in het bos waar het beschut is.
Maak je klaar vóór de lift. Trek de buff omhoog, klap de skibril naar beneden en doe de jas dicht in de rij. In de lift kan je kind met de tenen wiebelen en de wanten tegen elkaar slaan om warm te blijven.

Een sjaal en losse koordjes horen niet in de lift. Ze kunnen vast komen te zitten. Een nekwarmer die je over het hoofd trekt, doet hetzelfde zonder risico.

De top of het dal? Het dal kan het koudst zijn

Op een heldere, windstille ochtend kan de koude lucht helemaal onder in het dal blijven hangen. Dat heet inversie. Bovendien blijft de temperatuur na zonsopgang nog een tijdje dalen. In Levi kan het bij het dalstation min 25 zijn terwijl het op de top bijna nul graden is. Kijk dus naar de verwachting voor de top, niet alleen naar de thermometer bij de hut. Op zo'n ochtend kan het verstandig zijn om tot later in de ochtend te wachten voordat jullie naar buiten gaan. Meer over de kou in Lapland lees je in Levi met kinderen.

Wat is te koud? De grenzen die er zijn

Kougrenzen van kinderdagverblijven

Veel ouders hebben gehoord dat de kinderopvang onder een bepaalde temperatuur niet naar buiten gaat. Een landelijke grens voor de kinderopvang bestaat in Zweden niet. De förskolor (Zweedse kinderdagverblijven) maken hun eigen afweging, en op de koudste dagen gaan veel ervan korter naar buiten of blijven ze binnen.

In Noorwegen hebben verschillende gemeenten, waaronder Bergen en Trondheim, duidelijke adviezen voor de kinderopvang op papier gezet, en die kun je ook op de skipiste gebruiken:

Kinderen onder de drie jaar horen niet buiten te zijn als het met de wind meegerekend aanvoelt als min 10 of kouder.
Oudere kinderen kunnen buiten zijn tot min 15 gevoelstemperatuur, maar alleen korte tijd en met bescherming tegen bevriezing.
Kinderen die niet bewegen horen niet in de kou te zijn.
Kinderen met astma en kinderen met speciale behoeften moeten afzonderlijk worden beoordeeld, omdat kou astma kan verergeren.

Let erop dat de grenzen gelden voor de gevoelstemperatuur. Een dag met min 8 en 5 meter per seconde voelt al als min 15.

Kougrenzen van de liften

De skigebieden hebben hun eigen grenzen, en die gaan deels over de veiligheid als een lift stil zou komen te staan en mensen in de kou zouden moeten wachten of geëvacueerd zouden moeten worden. In Kåbdalis sluit de stoeltjeslift bij min 20, terwijl de sleepliften normaal ook draaien als het kouder is, maar bij strenge vorst kunnen sluiten. De pistes van Borgafjäll hebben een kougrens van min 23, en in Levi sluiten de liften als het bij het topstation min 25 is.

Zie het als een bovengrens, niet als een aanbeveling. Dat de liften draaien, betekent niet dat het een goede dag is voor een driejarige.

De kleinsten in de slee en de draagzak krijgen het het koudst

Wie de slee trekt of het kind draagt, krijgt het warm en wordt bezweet. Het kind in de slee of draagzak zit helemaal stil en krijgt dezelfde wind als de volwassene. Het is de koudste plek van het gezin, en het kind kan meestal niet zeggen dat het het koud heeft.

In de draagzak wordt alles wat uitsteekt snel koud: benen, voeten, handen en gezicht. De romp blijft warm door het lichaam van de volwassene, maar dat misleidt makkelijk wie aan de buik voelt. De draagzak hoort bij de wandeling onder aan de piste – ski nooit met je kind in een draagzak. Waarom niet, en hoe jullie op de piste om beurten skiën met een baby, staat in skivakantie met kinderen.

In de slee heeft je kind een isolerende ondergrond nodig, een warme voetenzak en bescherming tegen de wind. Controleer je kind vaak – warme handen en voeten betekenen dat het goed zit, en een bezwete nek betekent te veel kleren. Pas ook op met oneffen terrein, want schokken kunnen kleine kinderen verwonden. De slee hoort op de sleeheuvel en op het wandelpad naast de piste – veel skigebieden staan hem op de pistes niet toe.

Drie grenzen voor de kleinsten:

Pasgeborenen horen binnen te blijven als het waait en heel koud is.
Kinderen onder de drie jaar blijven binnen als het aanvoelt als min 10 of kouder.
Een kind dat niet beweegt – in een slee, draagzak of kinderwagen – heeft kortere blokjes en vaker een check nodig dan de broertjes en zusjes die zelf skiën.

Laagjes, wanten en de rest van de uitrusting vind je in de paklijst voor de skireis met kinderen.

De check bij elke liftrit

Bevriezing is moeilijk zelf op te merken, omdat het gevoel verdwijnt. Daarom moet een volwassene kijken. Maak er een gewoonte van bij elke liftrit:

Kijk naar wangen, neus en oren. Witte vlekken zijn het eerste teken van bevriezing.
Vraag je kind met de vingers en tenen te wiebelen en te zeggen of het die voelt.
Voel in de nek of op het voorhoofd. Voelt je kind daar koud aan, dan is het te koud. Voelt de nek bezweet aan, dan is je kind te warm gekleed en krijgt het het in de volgende pauze snel koud.
Vraag of wanten en sokken nat zijn. Vocht maakt je kind kouder, dus verwissel ze meteen.

Kleine kinderen rillen vaak, worden bleek en willen het liefst stilstaan als ze het koud hebben. Een kind dat stopt met spelen en alleen nog staat te wachten, heeft het waarschijnlijk koud. Meer tekenen dat het tijd is om te stoppen vind je in kinderen leren skiën.

Tips: Was het gezicht van je kind die ochtend niet en smeer het niet in met gewone crème. Dat haalt de natuurlijke bescherming van de huid tegen kou weg. Moet de huid bij vorst worden ingesmeerd, kies dan een volledig watervrije crème.

Tekenen van bevriezing – en wat je doet

Oppervlakkige bevriezing

Een oppervlakkige bevriezing begint ermee dat de huid wit en koud wordt en het gevoel in de plek verdwijnt. Als die ontdooit, kan het prikken, branden en pijn doen, en de huid kan rood en gezwollen worden en soms blaren krijgen. De meeste oppervlakkige bevriezingen genezen vanzelf.

Bereiding:

Ga naar binnen of uit de wind zo snel als het kan.
Trek droge kleren aan en geef iets warms te drinken.
Warm meteen op met huid-op-huidcontact. Leg een warme hand tegen de wang. Warm vingers op in een oksel en tenen tegen de buik van een volwassene.
Ga door tot de kleur en het gevoel terug zijn, ook als het pijn doet.

Niet met sneeuw wrijven

Het oude advies om een witte wang met sneeuw in te wrijven is fout. Masseer de beschadigde plek niet en gebruik geen sneeuw, want die koelt nog meer af. Versnel het opwarmen ook niet met warm water of iets wat verhit is, want dan kan de huid beschadigd raken. Laat de warmte van een ander lichaam het werk doen.

Diepe bevriezing – zoek medische hulp

Een diepe bevriezing herken je eraan dat de huid hard en geelwit is, dat er donkere, met bloed gevulde blaren ontstaan, dat het lichaamsdeel moeilijk te bewegen is of dat de kleur en het gevoel na een uur opwarmen niet terug zijn.

Bij blaren of diepe bevriezing: neem meteen contact op met een huisartsenpraktijk (vårdcentral) of huisartsenpost, en als die dicht is met de spoedeisende hulp.
Heeft je kind bevroren voeten, dan mag het er niet op lopen.
Warm een diepe bevriezing alleen op als die warm gehouden kan worden tot jullie medische hulp krijgen. Het letsel wordt erger als het ontdooit en daarna weer bevriest.
Een oppervlakkige bevriezing die na twee weken nog niet genezen is, moet door een huisarts (vårdcentral) worden bekeken.
Bel 1177 (de Zweedse medische advieslijn) voor advies als jullie twijfelen.

Een plek die bevroren is geweest, is daarna een tijd extra gevoelig. Houd die beschermd tegen kou tot hij genezen is – dat kan een dag binnen betekenen.

Als het meer is dan koude wangen: onderkoeling

Onderkoeling is wanneer het hele lichaam te koud wordt. Een kind dat wakker is en rilt, is licht onderkoeld: ga naar binnen, trek natte kleren uit, kleed het kind droog en warm aan en houd het in de warmte. Een kind dat stopt met rillen en suf, stil of verward wordt, is ernstiger onderkoeld. Bel 112. Behandel het kind voorzichtig, het liefst liggend, bescherm het tegen wind en kou en leg warmte tegen het lichaam, maar niet direct op de huid.

Pauzes en opwarmhutten

Kinderen die lang in de kou buiten zijn, moeten regelmatig naar binnen om op te warmen. Hoe lang kinderen van verschillende leeftijden het op een gewone dag volhouden, staat in skivakantie met kinderen – in de kou worden de blokjes korter. Hoe vaak hangt af van de knoppen. Op een windstille dag met min 8 is de lunch plus nog één pauze misschien genoeg. Op een winderige dag die aanvoelt als min 15 worden de blokjes kort: een paar afdalingen, naar binnen, opwarmen, weer naar buiten.

Drie dingen maken de pauze beter:

Doe binnen de kleren open. Zet de muts af, trek de wanten uit en doe de jas of het skipak open. Gaat je kind in de opwarmhut zweten, dan krijgt het het sneller koud als jullie weer naar buiten gaan.
Wissel naar droge wanten. Daarom zijn er twee paar per kind nodig.
Ga naar buiten voordat je kind ongeduldig wordt. Na een korte pauze is het makkelijker om weer naar buiten te gaan dan na een lange.

Veel kindergebieden hebben opwarmhutten, en die zijn precies hiervoor gemaakt. Kies op de koudste dagen liever pistes vlak bij een opwarmhut, in plaats van de grote piste ver van alles. Hoe je een skigebied vindt waar het kindergebied en de opwarmhutten bij elkaar liggen, lees je in het juiste skigebied kiezen.

Eten en drinken in de kou

Ga niet de kou in met een kind dat al lang niet heeft gegeten. Een stevig ontbijt vóór de eerste afdaling en iets te eten bij elke pauze horen op een koude dag net zo goed bij de uitrusting als de kleren.

Warm drinken in een thermoskan. Iets warms te drinken helpt je kind om op te warmen. Geef de kleinsten geen te hete drank – meng met koud, zodat het lauw wordt. Een warme chocolademelk na de pisten krijgt zelfs vermoeide kinderen meestal even op een stoel.
Eten dat tegen de kou kan. Boterhammen en repen worden hard als ze bevriezen. Draag ze in een binnenzak of in de rugzak dicht tegen de rug.
Warme lunch binnen. Soep of stoofpot in de opwarmhut, of lunch in de hut als die dicht bij de piste ligt. Eenvoudige recepten voor de hele week vind je in eten tijdens de skireis.
Ook water. Een waterfles in de rugzak kan bij de dop bevriezen. Zet hem ondersteboven, dan bevriest hij niet als eerste daar waar je kind moet drinken.

Wanneer jullie binnen blijven

Binnenblijven is geen mislukking. Een of twee dagen in de hut, in het zwembad of op een korte wandeling bij het huis horen bij een skiweek met kinderen. Ideeën vind je in skivakantie zonder skiën.

Blijf binnen, of houd het bij een korte tijd vlak bij de hut, als:

Jullie een pasgeboren baby hebben en het waait en heel koud is.
Er kinderen onder de drie jaar mee moeten en het aanvoelt als min 10 of kouder.
Het voelt als kouder dan min 15 voor oudere kinderen, vooral als het op de top waait.
De verwachting geeft een gevoelstemperatuur onder min 27. Dan neemt het risico op bevriezing voor iedereen snel toe.
De liften zijn dicht vanwege de kou. Dan heeft het skigebied zelf geoordeeld dat het te koud is om stil in de lift te zitten.
Je kind heeft een bevriezing die nog niet genezen is, of astma die in de kou meestal erger wordt.
Jullie je kind niet droog kunnen houden, bijvoorbeeld als de wanten al nat zijn en er geen extra zijn.

Veelgemaakte fouten zoals te weinig wanten inpakken of te lange dagen plannen vind je in veelgemaakte fouten op de skireis. Is het de eerste keer dat jullie met de kinderen gaan, dan helpt de eerste skireis met kinderen met de rest van de planning. En wie wil weten hoe je binnen warm blijft als de stroom uitvalt, vindt dat in een warme kamer.

Hoe koud is te koud? Kinderen op de piste als het vriest

Zo koud voelt het met de wind – de windchilltabel van SMHI