Paklijst voor wintercamping – drie stapels op de gangvloer

Het is donderdagavond en de vloer van de gang ligt vol. De paklijst van de zomer hangt nog sinds juli op de koelkast, met vinkjes bij tent, slaapzak, muggenspray en zwemkleding. Nu gaat hetzelfde gezin een nacht in februari buiten slapen. Je staat met de lijst in je hand en ziet dat bijna alles klopt, maar dat niets echt genoeg is. Het matje is te dun, de gaskartouche is van de verkeerde soort en de waterfles zal bij het ontbijt een blok ijs zijn.

Deze paklijst begint waar de zomerlijst ophoudt. Hij laat zien wat vervangen moet worden, wat erbij moet en waar alles moet liggen, zodat het juiste ding bij de hand is als iemand het koud heeft. Het geheel over kou, slapen, veiligheid en waar je mag kamperen vind je in de gids over winterkamperen – kamperen en buiten slapen in de winter.

Begin met de zomerlijst

Bijna alles wat je inpakt voor een zomernacht in de tent, heb je in de winter ook nodig. Daarom is er geen reden om een nieuwe lijst vanaf nul te schrijven. Pak onze paklijst voor kamperen met een tent erbij, of de paklijst voor kamperen met kinderen als de kinderen meegaan, en doe twee dingen:

1. Vervang wat niet tegen de kou kan. De tabel bovenaan de pagina laat zien om welke zomerspullen het gaat en waarom.
2. Voeg de extra's voor de winter toe. Dat is de rest van deze pagina, verdeeld over drie stapels.

Gaan jullie op skireis en slapen jullie in een huisje of hotel, dan is het een andere lijst. Die vind je in de paklijst voor de skireis met kinderen. Hier gaat het om buiten slapen.

Het geheugensteuntje: drie stapels op de vloer van de gang

Leg niet alles op één grote stapel. Maak er drie, en vraag je af wanneer je elk ding nodig hebt.

1. Het lichaam. Wat jullie aanhebben als jullie lopen. Het moet ventileren en niet te warm zijn, want zweet is wat jullie later koud maakt.
2. De pauze. Wat jullie nodig hebben op het moment dat jullie stoppen. Pauzejas, zitmatje, thermoskan en droge wanten. Het moet bovenop in de rugzak of de pulk liggen en met wanten aan te pakken zijn.
3. De nacht. Wat droog en warm moet zijn als jullie in de slaapzak kruipen. Matjes, slaapzak, droog ondergoed en de kleren voor de volgende dag. Het moet helemaal onderin, in waterdichte zakken, en gaat pas in de tent open.

De stapels bepalen ook waar de spullen in de bagage terechtkomen. Daar houden de meeste paklijsten op, en daar wordt de winter beslist: een pauzejas die helemaal onderin de slee ligt, heb je in de pauze niets aan.

Stapel 1: het lichaam

Kleed je in lagen die je uit en aan kunt doen. Het doel is om het onderweg een beetje fris te hebben. Wie het tijdens het bewegen warm heeft, gaat zweten, en het zweet bevriest als jullie stilstaan.

• Wollen thermokleding direct op het lichaam. Wol verwarmt en houdt de huid droog. Katoen wordt vochtig en koelt af, dus laat het katoenen shirt thuis.
• Middenlaag van wol of fleece, die uitgaat bij het klimmen.
• Winddichte shellkleding helemaal buitenom. Ongevoerde shells zijn het makkelijkst te regelen, omdat de warmte van de lagen eronder komt.
• Een dunner paar wanten om in te werken, zodat je de tent kunt opzetten zonder ze uit te doen.
• Een dunne muts of een hoofdband om in te lopen.
• Schoenen met ruimte voor een extra wollen sok. Een schoen die met één sok al strak zit, wordt koud.
• Beenkappen als de sneeuw diep is, zodat die niet in de schoenen kruipt.

Stapel 2: de pauze

In de pauzes slaat de kou toe. Het lichaam is net gestopt met warmte maken en de kleren zijn vochtig. Daarom moet alles op deze stapel binnen een halve minuut te pakken zijn.

• Een pauzejas die groot genoeg is om over alle andere kleren heen te trekken. Trek hem meteen aan als jullie stoppen, voordat iemand het koud krijgt, en doe hem uit als jullie weer gaan lopen.
• Zitmatje voor iedereen. Sneeuw trekt de warmte uit wie er direct op zit.
• Thermoskan met warm drinken en liefst een voedselthermos met soep of stoofpot die thuis is gekookt. Het warme eten staat op tafel op dezelfde minuut dat jullie stoppen.
• Eten dat je met wanten aan kunt eten. Vet en zoet in stukjes die niet keihard bevriezen.
• Een warme muts en een warm paar wanten om te wisselen als de eerste bezweet zijn.
• Lucifers in een waterdichte zak en aanmaakblokjes. Het hout is in de winter vaak vochtig, en de lucifers worden dat ook als ze los liggen.

Tips: Stop de pauzespullen in een eigen zak in een kleur die opvalt. Dan weet iedereen waar hij naar moet zoeken, ook in het donker.

Stapel 3: de nacht

De nacht hangt van twee dingen af: waar je op ligt en dat waar je in slaapt droog is. Deze stapel gaat in waterdichte zakken en gaat pas in de tent open.

• Twee slaapmatjes per persoon. Een schuimmatje direct op de sneeuw en een dikker matje erbovenop. Een opblaasbaar matje kan kapotgaan, en dan is het het schuimmatje dat de nacht redt.
• Een slaapzak die past bij de laagste temperatuur van de nacht. Wat comfort, limit en extreme op het label betekenen, en wanneer twee slaapzakken in elkaar een betere keuze zijn, bespreken we in de gids over slaapzakken voor de winter.
• Droog ondergoed dat alleen 's nachts wordt gebruikt. Het is overdag niet aan geweest en is daardoor echt droog.
• Een slaapmuts, die niet bezweet is geweest.
• Dikke wollen sokken voor in de tent en warme pantoffels, zodat de voeten niet koud worden als de schoenen uitgaan. Moet je in vochtige schoenen de tent uit, dan kan een dun plastic zakje over de droge sokken ze droog houden.
• Een geïsoleerde fles met een wollen sok eromheen, zodat het drinkwater tegen de ochtend niet bevriest.
• Een fles die tegen heet water kan en een goed sluitende dop heeft, om de slaapzak voor te verwarmen. In de slaapzakken van de kinderen mag hij alleen even liggen voordat ze erin kruipen.
• Een plasfles of pot met deksel, gemarkeerd, zodat niemand hem verwart met de waterfles.
• Oordopjes, als het waait en het tentdoek klappert.

Wat er voor de ochtend in de slaapzak moet, en waarom de kleren van de dag dat niet moeten, lees je in de gids over warm slapen in de tent in de winter.

Het kamp: tent, keuken en water

Naast de tent en de keuken van de zomerlijst heeft het kamp een paar dingen nodig die je alleen in de sneeuw gebruikt.

• Sneeuwharingen. Brede haringen voor sneeuw, of gewone haringen en takken die je dwars in een kleine geul ingraaft en vaststampt.
• Een schep. Om de tentplek te egaliseren, hout uit te graven en een windwal te bouwen. De kinderen zullen hem de hele avond willen lenen.
• Een klein borsteltje om de sneeuw van de kleren te borstelen voordat jullie de tent in kruipen. Sneeuw die in de tent smelt, wordt vocht in de slaapzak.
• Isolatie onder de hele tentvloer, bijvoorbeeld een extra schuimmat of een reddingsdeken, als jullie de ruimte hebben.
• Een brander die werkt in de kou. Wintergas komt in het bos ver als de kartouche warm wordt gehouden in de binnenzak. Als het echt koud en winderig wordt, is een multifuelbrander betrouwbaarder.
• Een dunne plaat onder de brander, zodat hij niet in de sneeuw wegzakt.
• Een grote pan met deksel en meer brandstof dan in de zomer. Is er geen stromend water, dan moet al het drinkwater uit sneeuw worden gesmolten, en dat kost tijd.

Hoe gas zich in de kou gedraagt, en hoe je eten kookt dat de kinderen ook echt op krijgen, lees je in de gids over buiten koken in de winter. Kook nooit op de buitenbrander in een gesloten tent. Een gasbrander kan koolmonoxide vormen als er niet genoeg lucht is.

De kachelkist: als jullie in de tent stoken

Hebben jullie een tent met kachel, dan wordt de bagage zwaarder maar de avond warmer. Verzamel alles wat bij het vuur hoort in een eigen kist of zak, zodat niets vergeten wordt en niets op de verkeerde plek in de tent belandt.

• De kachel en de rookpijp, met een vonkenvanger bovenop.
• Een brandwerende mat onder de kachel. Onze test van de beschermmat liet zien dat een kleine mat alleen het oppervlak direct onder de kachel bedekt. Houd daar rekening mee als je de afstand tot de tentvloer en de slaapzakken plant.
• Werkhandschoenen voor het deurtje en de pijp.
• Een bak water en een kleine brandblusser binnen handbereik.
• Droog hout, dunne houtjes en aanmaakmateriaal. Reken erop dat het hout ter plekke nat is of onder de sneeuw ligt.
• Een zaag voor het hout.
• Een koolmonoxidemelder op batterijen en een reservebatterij. Test hem thuis, en hang hem dicht bij de slaapplek.

Hoe je een tent en kachel kiest, waar de kachel moet staan en hoe jullie veilig stoken, lees je in de gids over tent met kachel. Koolmonoxide zie je niet en ruik je niet, en de eerste symptomen lijken op gewone vermoeidheid. Daarom is de melder het enige ding in de kachelkist dat door niets anders vervangen mag worden. Waarom, en waar hij moet hangen, lees je in de gids over koolmonoxide in de tent.

De bagage van de kinderen: het dubbele van alles wat nat wordt

Kinderen spelen in de sneeuw, vallen en graven. Ze zijn nat lang voordat de volwassenen de tent hebben opgezet. Daarom is de vuistregel voor de kinderen simpel: pak het dubbele van alles wat nat wordt.

• Wanten, sokken en mutsen in meerdere paren. Eén extra paar is zelden genoeg voor een kind dat de hele middag een sneeuwgrot graaft.
• Een volledig droge set kleren die op de nachtstapel ligt, en ondergoed dat alleen 's nachts wordt gebruikt.
• Warmere kleren in de slee dan op de ski's. Een kind dat zelf loopt of skiet, krijgt het snel warm. Een kind dat stil in een slee zit, koelt af. Neem een extra jas of een deken mee voor in de slee.
• Een nekwarmer in plaats van een sjaal, en kleren zonder losse koordjes. Een sjaal of een koordje kan in de slee of aan een tak blijven haken.
• Winddichte wanten met voering, liefst met wijde manchetten die het kind zelf aan kan trekken.
• Reflectoren op de jas en de rugzak, want het is het grootste deel van de avond donker.
• Een eigen rugzakje met een beker, waterfles en snacks die het kind lekker vindt. Kinderen krijgen snel honger en kou, en het helpt als ze zelf iets kunnen pakken.
• Iets om te doen: een schepje, een sneeuwbaltang of een hoofdlamp die het kind zelf aan kan doen.

De slaapzak van het kind, matjes, plassen 's nachts en hoe je merkt dat een kind het koud heeft, lees je in de gids over winterkamperen met kinderen. Daar staat ook een aparte lijst voor de bagage van het kind voor de nacht.

De veiligheidsspullen die elke keer mee moeten

Dit moet mee, of jullie nu in de tuin of in het bos slapen. In de winter heeft een kleine vergissing grotere gevolgen dan in de zomer.

• Een opgeladen telefoon in de binnenzak. Dicht bij het lichaam houdt de batterij het langer vol. Neem een powerbank mee, en lees gerust hoe kou batterijen beïnvloedt in de gids over opladen zonder stroom.
• Een hoofdlamp voor iedereen, met reservebatterijen in een zak dicht bij het lichaam.
• Eerste hulp en blarenpleisters.
• Een plan dat iemand thuis kent: waar jullie zijn, wanneer jullie terug zijn en wanneer jullie afbreken.
• Een onderkoelingszak bovenop in de bagage: een extra schuimmatje, iets wind- en dampdichts zoals een windzak of een stevige plastic zak, en droge wanten, sokken en mutsen. Daarmee kunnen jullie degene die het koud heeft inpakken zonder in het donker te zoeken.
• Kennis over kou. Weet wat jullie moeten doen als iemand onderkoeld raakt of witte plekken op de wangen krijgt. De signalen en de eerste hulp, en de volledige inhoud van de onderkoelingszak, vind je in de gids over onderkoeling en bevriezing.

Gaat de tocht naar het kale fjäll, het boomloze hooggebergte, dan is er meer nodig: kaart en kompas, windzak, skibril en een schep die tegen aangestampte sneeuw kan. Begin in het bos en bewaar het fjäll tot de nachten in het bos goed zijn gegaan.

Wat je thuis kunt laten

Een winterbagage wordt al snel te zwaar. Dit kan op de vloer van de gang blijven liggen:

• Muggenspray, zwemkleding en zonnehoed van de zomerlijst.
• Katoenen kleding, die vochtig wordt en afkoelt.
• Een derde set kleren voor volwassenen. Droog ondergoed voor de nacht en extra wanten zijn genoeg voor één nacht.
• Grote hoeveelheden water. Neem mee wat je voor de heenweg nodig hebt en smelt de rest ter plekke, als jullie daar brandstof voor hebben.
• Spullen die alleen handig zijn om te hebben. Elk ding dat niet gebruikt wordt, moet toch gedragen of getrokken worden.

De slee of de rugzak inpakken

Voor een nacht dicht bij de auto redden jullie het met een grote rugzak per volwassene. Slaapzakken en matjes voor de winter nemen meer ruimte in dan die voor de zomer, dus op langere tochten, of als er kinderen meegaan, is een slee vaak het makkelijkst.

Pak in volgens de stapels:

• De nachtstapel helemaal binnenin of helemaal onderin, in waterdichte zakken. De slaapzak moet droog zijn als jullie aankomen, hoe hard het ook sneeuwt.
• Het zware in het midden en dicht tegen de rug, of laag in de slee, zodat die niet omvalt.
• De pauzezak bovenop, zodat de pauzejas, de thermoskan en de zitmatjes als eerste tevoorschijn komen.
• De schep en het borsteltje makkelijk bereikbaar, omdat je die nodig hebt voordat er iets anders wordt uitgepakt.

Neem een zak voor afval mee en neem alles wat jullie hebben meegenomen weer mee naar huis. Waar jullie in de winter je tent mogen opzetten, en wat er geldt in natuurreservaten en nationale parken, lees je in de gids over waar je in de winter mag kamperen.