Licht als de stroom uitvalt – het voorhoofd, de tafel, het kussen

Het is een maandag in januari, kwart over vier. De zevenjarige zit in bad met een schuimbaard, de vierjarige bouwt met lego op de vloer in de gang, en buiten is de schemering al avond geworden. Dan klikt er iets en wordt alles zwart. De badkamer heeft geen raam, dus daar zie je helemaal niets. De vierjarige begint te huilen in de gang, en de zevenjarige roept dat hij de kraan niet kan zien. Iemand zoekt de telefoon in zijn zak, iemand anders weet nog dat er ergens in een la een zaklamp zou moeten liggen, maar in welke?

De eerste minuten bepalen of de avond een avontuur wordt of een chaos, en dat hangt van één ding af: of het gezin weet waar het licht is. Deze gids draait om een eenvoudig model om te onthouden: het voorhoofd, de tafel, het kussen. Iedereen heeft een licht op zijn voorhoofd, de kamer waar jullie samenkomen heeft een licht op tafel, en elk bed heeft een licht bij het kussen. Daarbij komt één regel voor alles wat brandt: één vlam, één volwassene.

Het grote verhaal over stroomuitval, warmte, eten en water staat in de gids stroomuitval, zo red je je, en de bredere uitrustingslijst vind je in de gids uitrusting en thuis voorbereid zijn. Deze gids gaat alleen over licht.

Het voorhoofd: een lamp per persoon

De hoofdlamp is de belangrijkste lamp in huis. Je houdt er allebei je handen mee vrij om een kind te dragen, water in te schenken of op de stormkoker te koken, en hij gaat mee als iemand naar de wc gaat. Daarom heeft iedereen een eigen hoofdlamp nodig, ook de vierjarige. Een kind met een eigen licht voelt zich veiliger, en jullie hoeven niet allemaal om dezelfde zaklamp heen te staan.

Leer de kinderen de lamp naar beneden te richten als ze met iemand praten, zodat niemand verblind wordt. Rood licht is 's nachts handig, omdat je ogen dan aan het donker gewend blijven.

Tips: De hoofdlampen van het gezin komen meestal uit de kampeerkist, en dat is precies goed. Geef ze thuis een vaste plek in plaats van ze in de rugzak te laten liggen, en kijk in de paklijst voor kamperen met kinderen voor de rest van de buitenuitrusting.

De tafel: een licht dat het gezin bij elkaar brengt

In de kamer waar het gezin 's avonds zit, moet een lantaarn op batterijen de hele tafel verlichten. Die geeft iedereen gelijkmatig licht, zonder brandgevaar. Hang hem bij voorkeur hoog aan een haak, dan verspreidt het licht zich beter en verblindt het minder.

Hebben jullie geen lantaarn, dan is er een trucje van de kampeerplek. Maak een hoofdlamp vast om een doorzichtige jerrycan of een grote PET-fles met water, met de lamp naar het water toe gericht. Het water verspreidt het licht, en de jerrycan straalt als een lantaarn.

Het gezin rond één lantaarn verzamelen spaart zowel batterijen als warmte. Hoe jullie de kamer warm maken, staat in de gids over een warme kamer als de stroom uitvalt.

Het kussen: het licht voor de nacht

Bij elk bed hoort een zaklamp of een licht op batterijen te liggen, altijd op dezelfde plek, zodat wie wakker wordt het met de hand vindt. Voor de kinderen kan dat een klein nachtlampje op batterijen zijn dat de hele nacht zacht brandt.

Bij het kussen mag nooit een brandende kaars staan. De overheid is duidelijk: gebruik geen kaarsen als jullie slapen. Doof alle kaarsen voordat de laatste volwassene naar bed gaat, en loop nog één keer rond met de hoofdlamp.

Let op met de kleine ledkaarsjes die eruitzien als waxinelichtjes. Veel ervan werken op knoopcelbatterijen, en een knoopcelbatterij die een klein kind inslikt, kan heel ernstig letsel geven. Kies kaarsjes waarvan het batterijklepje vastgeschroefd is, en bewaar de reservebatterijen net zo hoog als de medicijnen. Vermoeden jullie dat een kind een batterij heeft ingeslikt, bel dan meteen Giftinformationscentralen (het Zweedse vergiftigingeninformatiecentrum) op 010-456 67 00, dag en nacht, of 112 als het kind moeite heeft met ademen of suf is.

De batterijen: de laagste stand bepaalt het

Het getal op de verpakking misleidt makkelijk. De brandduur wordt meestal gerekend totdat het licht is gezakt tot een tiende van het begin, dus het laatste deel is zwak. Sommige hoofdlampen geven nog langere tijden op, gerekend totdat ze alleen nog een zwak schijnsel van dichtbij geven. Kijk bovendien naar de laagste stand, niet naar de sterkste. Die gaat vele malen langer mee en is bijna altijd genoeg om van kamer naar kamer te lopen of te kaarten.

In januari is het vanaf ongeveer vier uur donker, dus de lantaarn op tafel brandt elke avond vele uren. Een vuistregel voor een week: minstens twee extra sets batterijen per lamp, en meer voor de lantaarn.

1. Alkalinebatterijen zijn het gangbaarst. Ze werken goed, maar hebben een zwakke plek. Als ze lang in een lamp blijven zitten, kunnen ze een bijtende vloeistof lekken die de contacten kapotmaakt. Haal daarom de batterijen uit lampen die in de noodkist liggen en leg ze ernaast, in de verpakking. In de kou gaan ze bovendien flink achteruit, en fabrikanten geven meestal aan dat ze werken tot ongeveer min 18 graden.
2. Lithiumbatterijen in AA en AAA kosten meer, maar ze lekken zelden, wegen minder, blijven jarenlang goed in de voorraad en werken tot ongeveer min 40 graden. Ze passen in de lamp die in de auto ligt, in het huisje of in een koude gang.
3. Oplaadbare batterijen zijn het best voor lampen die vaak worden gebruikt. Kies batterijen met een lage zelfontlading, die hun lading maandenlang vasthouden. Hoofdlampen met een ingebouwde accu zijn handig, maar branden alleen zolang jullie ze kunnen opladen, dus een lamp die zowel zijn eigen accu als gewone AAA-batterijen aankan, is de veiligste keuze. Opladen met een powerbank, de auto en een zonnepaneel staat in de gids over opladen zonder stroom, en dezelfde berekening geldt voor de lampen.

Bewaar nieuwe batterijen in de originele verpakking en niet los tussen munten, paperclips en sleutels, omdat de polen kortsluiting kunnen maken. Plak de polen van 9-voltbatterijen en knoopcellen die weg moeten af met tape.

Tips: Doe de batterijcheck op 1 december, op Brandvarnardagen, de Zweedse themadag voor rookmelders. Test de rookmelders, doe elke lamp uit de noodkist even aan en vervang meteen wat zwak is.

Regel het donker voordat het komt

Licht dat er is maar niet gevonden wordt, helpt niet. Geef elke lamp een vaste plek en houd je daaraan, zoals een haak bij de voordeur voor de hoofdlampen en een mand op de plank voor de lantaarn en de batterijen.

• Een zaklamp bij de meterkast. Het eerste wat jullie doen als de stroom uitvalt, is kijken of er een zekering of de aardlekschakelaar is gesprongen. Dat is lastig zonder licht.
• Lichtgevende tape. Een stukje nalichtende tape op de haak van de lampen, op de zaklamp en op de bovenste traptrede zorgt ervoor dat je ze de eerste minuten in het donker ziet. De tape laadt op door gewoon licht en geeft daarna een zwak schijnsel.
• Opladen voordat het donker wordt. Duurt de storing meerdere dagen, laad de hoofdlampen en oplaadbare batterijen dan midden op de dag op met de powerbank. Om drie uur moeten alle lampen opgeladen en op hun plek zijn.
• Eén lichtschakelaar laten aanstaan. Laat een gewone plafondlamp aanstaan, dan merken jullie wanneer de stroom terugkomt. Zet tegelijk het fornuis, het strijkijzer en andere dingen uit die gevaarlijk kunnen zijn als de stroom ineens terugkomt.

Eén vlam, één volwassene

Kaarsen, waxinelichtjes en petroleumlampen geven warm licht en een beetje warmte, en ze staan op de lijst van de overheid om thuis voorbereid te zijn. Maar kaarsen zijn ook een veelvoorkomende oorzaak van woningbranden, en bij een lange stroomstoring branden ze meer uren dan normaal, in kamers vol dekens en slaapzakken. Daarom geldt de regel: bij elke vlam is er een volwassene in dezelfde kamer.

• Zet kaarsen stevig op een ondergrond die niet kan branden, in een kandelaar of op een schaaltje met een beetje water.
• Houd afstand van gordijnen, dekens, kussens en drogende kleren.
• Zet waxinelichtjes ver uit elkaar, nooit dicht op elkaar, want ze warmen elkaar op.
• Doof ze als jullie de kamer uit gaan, ook als het maar even is.
• Zet de kaarsen zo hoog dat kinderen en staarten er niet bij kunnen. Een kat die op tafel springt, kan een kaars in een oogwenk omgooien. Meer over de dieren in de gids voorbereid zijn met hond en kat.
• De kinderen steken niets aan, maar ze kunnen wel kaarsenwachters zijn die de volwassenen eraan herinneren om de kaarsen uit te blazen.

Petroleum- en olielampen geven veel licht en branden lang, maar vragen meer. Controleer eerst of de lamp voor binnengebruik is gemaakt, want sommige stormlantaarns mogen alleen buiten worden gebruikt. Zet hem stevig neer met vrije ruimte boven het glas, dat heel heet wordt. Walmt de vlam, dan staat de pit te hoog, dus draai hem lager.

Vul bij als de lamp uit en koud is, het liefst buiten of boven een dienblad, en alleen met lampolie of petroleum, nooit met benzine, aanmaakvloeistof of spiritus. Vul niet tot de rand en veeg gemorste olie op voordat jullie de lamp aansteken. Bewaar de brandstof in de originele fles, hoog en nooit in een drinkfles. Lampolie en petroleum kunnen in de luchtwegen terechtkomen als een kind de vloeistof binnenkrijgt, ook door op de pit te zuigen, en benauwdheid geven en in ernstige gevallen een chemische longontsteking. Laat het kind niet overgeven, maar bel Giftinformationscentralen.

Alles wat brandt, verbruikt zuurstof en kan roet geven. Lucht regelmatig, vooral als er meerdere kaarsen en een lamp branden in een kleine kamer die jullie voor de warmte hebben afgedicht. Verwarmen jullie ook met een kachel of gas, dan hoort er een koolmonoxidemelder in de kamer.

De rookmelder en de blusser

Als het huis door vlammen verlicht wordt, is het de rookmelder die de wacht houdt. Een rookmelder op batterijen werkt gewoon door als de stroom uitvalt. Zijn die van jullie op het stroomnet aangesloten, controleer dan of ze een reservebatterij hebben. Zorg voor minstens één per verdieping, dicht bij de slaapkamers en naast de keuken, en test ze eens per maand door op de knop te drukken. Piept de rookmelder ongeveer eens per minuut kort, dan is de batterij bijna leeg, dus zorg dat er een extra in huis is. Probeer gerust eens 's avonds of de kinderen wakker worden van het alarm als ze slapen.

Bij uitval van stroom of water kan brandbeveiliging die stroom of water nodig heeft, getroffen worden, zoals automatische rookafvoer in het trappenhuis of sprinklers. Wonen jullie in een appartementencomplex, vraag dan aan de eigenaar of de vereniging van eigenaren wat jullie gebouw heeft. Lees meer in voorbereid zijn in een appartement.

Zorg ook voor een poederblusser van 6 kg bij de uitgang en een blusdeken bij de keuken. De blusdeken smoort een brand in een kaarsstukje, op de stormkoker of in kleding. Staan iemands kleren in brand, leg de persoon dan op de buik en smoor de vlammen met de deken, van het hoofd naar beneden. Brandwonden en eerste hulp vind je in de gids eerste hulp in een crisis.

Het donker als avontuur

Voor kinderen is het donker eng als het onverwacht komt, en spannend als ze mogen meedoen. Een paar dingen slaan de stemming meestal om:

• Schaduwtheater. Zet de lantaarn op de grond en laat de handen honden en vogels op de muur worden.
• Sterrenavond. Als de straatlantaarns in de hele buurt uit zijn, zie je de hemel zoals in de bergen. Kleed je aan en ga even naar buiten.
• Hoofdlampjacht. Verstop een knuffel in de kamer en laat de kinderen met hun lampen zoeken.

De grootste geruststelling komt toch van een eigen licht waarvan het kind weet waar het ligt. Hoe jullie met de kinderen over zorgen praten als er iets gebeurt, staat in de gids over praten met kinderen over crisis en zorgen, en meer over de allerkleinsten vind je in de gids crisisvoorbereiding met een baby en kleine kinderen.

Probeer het een avond

Kies een gewone avond deze winter. Doe om vijf uur alle lampen uit en leef tot bedtijd met het voorhoofd, de tafel en het kussen. Dan zien jullie snel welke lamp er ontbreekt, welke batterijen leeg waren en of de vierjarige zijn zaklamp in het donker vindt. Die avond doet meer voor de paraatheid van het gezin dan een nieuwe doos met spullen.