Kerstcadeaus voor opa en oma – herinneringen, tijd en dingen die gebruikt worden

Het is zondagavond, het laatste weekend van november. In de groepsapp van de broers en zussen waarin de kerst wordt gepland, schrijft iemand: ‘Wat geven we oma dit jaar? Ze zegt dat ze niets wil.’ Iemand stelt een plaid voor. Iemand anders herinnert eraan dat ze vorig jaar een plaid kreeg, en het jaar daarvoor ook. In haar woonkamer liggen ze nog steeds opgevouwen met het lintje erom. Tegelijk belt ze elke zondag de kleinkinderen en wil ze precies weten wat ze op school hebben gedaan.

Wat ze zegt en wat ze doet, wijzen verschillende kanten op. Ze wil niet meer spullen, maar ze vertelt graag, wil graag dingen gevraagd worden en de kleinkinderen dichtbij hebben. Deze pagina geldt voor alle vier: de opa en oma van moederskant en die van vaderskant. De cadeaus zijn bewust een beetje vreemd, maar ze moeten allemaal een herinnering oproepen, elke week gebruikt worden of tijd met de kleinkinderen geven. Het idee achter originele kerstcadeaus, en de pagina's voor de rest van de familie, vind je in de cadeaugids.

Vroeger, nu en later

Drie tijden zijn genoeg om het juiste kerstcadeau voor een opa of oma te vinden:

1. Vroeger. Roept het cadeau een herinnering op aan toen ze jong waren, aan de plek waar ze vandaan komen of aan de familie? Dan wordt het iets om over te praten, niet alleen om uit te pakken.
2. Nu. Wordt het gebruikt op een gewone dinsdag in februari? Stel ook deze vraag: redden ze het ermee zonder jou te bellen? Wat een app, een wachtwoord of een handleiding nodig heeft, belandt vaak in een la.
3. Later. Geeft het tijd met de kleinkinderen in de toekomst, met een datum of een plan? Dat is vaak het moeilijkst te kopen en betekent het meest.

Een goed cadeau raakt er minstens twee van de drie. Onder elke groep staat wat het is en waarom het werkt. Hebben ze echt alles, en wil je liever iets geven wat opraakt, dan vind je de verbruikscadeaus bij kerstcadeaus voor iemand die alles heeft.

Opa en oma die graag vertellen

Ze hebben verhalen waar nog niemand naar heeft kunnen vragen. Geef iets wat ze op gang brengt.

Een muziekspeler met maar één knop. Een kleine speler of radio met grote knoppen, waarop jij de liedjes hebt gezet uit de jaren dat ze achttien was en naar het dansfeest ging. Hij staat in de keuken, start met één druk op de knop en heeft geen app of wachtwoord nodig, en de kleinkinderen horen waar oma op danste.

De voorpagina van de trouwdag. De krant van de dag dat ze trouwden, of van de dag dat opa geboren werd. In Svenska tidningar, de krantendienst van Kungliga biblioteket (de Zweedse Koninklijke Bibliotheek), kun je thuis zoeken, maar kranten die jonger zijn dan 100 jaar lees je in de bibliotheek, in Kungliga biblioteket zelf of in een aangesloten openbare of hogeschoolbibliotheek. Daar mail je de pagina naar jezelf, één pagina per keer en voor eigen gebruik. De grote landelijke kranten staan er volledig in, terwijl de regionale kranten tussen 1906 en 2013 alleen in een selectie beschikbaar zijn. Ontbreekt de krant van de plaats waar ze trouwden, dan kan die op microfilm in de bibliotheek daar staan, vaak met het berichtje over het huwelijk, dus begin op tijd met zoeken. Druk de pagina af en lijst hem in.

De vragenpot bij het koffiezetapparaat. Een glazen pot vol opgerolde briefjes waarop de kleinkinderen hun vragen hebben geschreven: ‘Wat kreeg jij voor kerst toen je zeven was?’, ‘Wie was je beste vriend?’, ‘Wat was het ergste wat je op school hebt uitgehaald?’ Bij elke koffie trekt een kleinkind een briefje, en de antwoorden worden verhalen die anders nooit verteld waren.

Het recept in haar eigen handschrift, op een theedoek. Fotografeer het receptbriefje van de cake of de gehaktballetjes, met vlekken en doorhalingen, en laat het op een theedoek drukken of in een snijplank branden. Het wordt elke week gebruikt, en het handschrift blijft bestaan, ook op de dag dat het briefje uit elkaar valt.

Het snoepzakje uit hun jeugd. Vraag terloops wat ze van hun zakgeld kochten toen ze klein waren, en vul een puntzak met precies dat: zuurstokken, toffees, zoethout of snoepjes in een papiertje. Het snoep raakt op, maar de vraag ‘weet je nog toen …’ hoor je de hele eerste kerstdag.

De smaak van hun geboortestreek. Brood van de bakker in het dorp waar opa opgroeide, kaas van de zuivelfabriek in de streek of de jam die op de kerstmarkt van de kerk wordt verkocht. Bel en vraag of ze het opsturen. Het neemt geen ruimte in, en het smaakt zoals toen ze jong waren.

Opa en oma die opruimen en niets meer willen

Veel mensen van die leeftijd zijn begonnen met döstädning, ‘doodsopruiming’: in alle rust hun spullen doorlopen, zodat de kinderen dat later niet hoeven te doen. Geef iets wat dat leuker maakt, niet iets wat er nog bij komt.

De verhaallabels. Een pakje adreslabels met touwtjes, een goede pen en een middag samen. Oma knoopt een label aan de wandklok, de koffiekopjes en de ski's op zolder en schrijft op wat het is, waar het vandaan komt en wie het moet krijgen. Het opruimen wordt een verhaal in plaats van een verdriet, en de kleinkinderen weten later waarom juist die klok belangrijk is.

Ingelijst wat al in de la ligt. Opa's gezellenbrief, de telegrammen van de bruiloft, oma's eerste rijbewijs of een oud rapport. Neem het in november stiekem mee naar een lijstenmaker en leg het ingelijst terug onder de kerstboom. Het enige nieuwe in het pakje is de lijst, en het papier mag eindelijk hangen waar het gezien wordt.

Opa en oma die de kleinkinderen dichtbij willen hebben

Hier is het cadeau tijd. Leg altijd iets tastbaars in het pakje, zodat er iets uit te pakken valt en een datum om naar uit te kijken.

De logeerkist. Een kist met deksel die bij oma woont: een tandenborstel en een hoofdlamp per kleinkind, een voorleesboek en een slaapmatje, zodat de kleinkinderen op de vloer van haar kamer kunnen slapen. Schrijf de datum van de eerste logeerpartij op het deksel. Als alles er al ligt, is het veel makkelijker om ja te zeggen tegen een nachtje.

De leerlingendag. Een kaartje dat eruitziet als een vacature: ‘Leerling gezocht. Opa leert het je.’ Het kleinkind wordt een dag leerling in waar opa het beste in is, zoals een zaag slijpen, een fietsband plakken, een paar sokken breien of bakken. Zijn oma's lussekatter, de Zweedse saffraanbroodjes, de meesterproef, dan wordt het een dag in december met meel op de vloer. Hier is opa of oma de expert, en dat is precies de bedoeling.

De tribunetas. Een tas met een zitkussentje van schuimrubber, een thermosfles en het uitgeprinte wedstrijdschema van het seizoen, waarop de wedstrijden, optredens en toernooien van de kleinkinderen zijn aangestreept. IJshallen en tribunes zijn koud, en wie een ingepakte tas bij de deur heeft staan, komt vaker de deur uit.

Het kaartspel van de familie, op papier. Een spel kaarten met grote cijfers en een boekje met de regels van het eigen spel van de familie, oma's variant van casino of opa's plump, met alle huisregels die alleen in jullie familie bestaan. De kleinkinderen leren het spel van degene die het het best kent, en de regels blijven bestaan.

De ijsvisdag. Twee korte ijsvishengels, een paar ijsvisaasjes en een kaartje met een dag op het ijs met een kleinkind. In Zweden mag je langs de kust en op de meren Vänern, Vättern, Mälaren, Hjälmaren en Storsjön in Jämtland vrij ijsvissen zonder visvergunning, maar op de meeste andere meren heb je er een nodig, en minimummaten en gesloten tijden gelden overal. De ijsregels gelden, hoeveel mensen er ook al op het ijs zitten: minstens tien centimeter kernijs, ijsprikkers hoog om de hals bij allebei en liefst nog een volwassene erbij, zodat jullie met minstens z'n drieën zijn. Een kind dat niet kan zwemmen, draagt een zwemvest. Alles daarover lees je in ijsveiligheid met kinderen.

Opa en oma die ver van de kleinkinderen wonen

Wat ontbreekt, zijn geen spullen, maar van elkaar horen tussen de bezoekjes door. De mamapagina heeft meer ideeën voor een moeder die ver weg woont, en deze zijn gemaakt voor opa's, oma's en kleinkinderen.

Het reizende boek. Een dik notitieboek en een stapel enveloppen. Oma schrijft een pagina, misschien met een vraag of een herinnering, en stuurt het boek naar het kleinkind, dat tekent, het antwoord schrijft en het terugstuurt. Kinderen vinden het heerlijk om post te krijgen, en na een jaar is er een boek vol brieven tussen hen dat niemand wil weggooien.

Het slaapverhaal met oma's stem. Een hoofdstukkenboek en een belofte: oma leest elke week een hoofdstuk in met haar mobiel en stuurt het naar de kleinkinderen, die luisteren als ze in bed liggen. Ze krijgt een plekje in het avondritueel, ook al woont ze tweehonderd kilometer verderop.

De ringtone die lacht. De kleinkinderen nemen ‘Opa, neem op!’ op met een giecheltje, en jij zet dat als ringtone op zijn mobiel. Het cadeau neemt helemaal geen ruimte in, en hij hoort de kleinkinderen elke keer als iemand belt, ook als het iemand is die iets wil verkopen.

Gaat het pakje met de post, dan kan er best een rijmpje op het label. Hoe je er een schrijft dat niet te veel verraadt, lees je bij kerstrijmpjes.

Opa en oma die elke dag hun rondje lopen

Ze wandelen elke dag, weer of geen weer. Geef iets wat het rondje beter maakt, en wat in februari gebruikt wordt.

Een trapslee. De ouderwetse Scandinavische spark, met twee lange glijijzers en een stoeltje voorop. Oma staat op de glijijzers en heeft iets stevigs om zich aan vast te houden, en een kleinkind past op het zitje. Hij glijdt het best op aangestampte sneeuw en ijs en minder goed in losse sneeuw, en met spikes onder de schoenen wordt het nog veiliger.

Een vogelvoederhuisje dat op het keukenraam zit. Een doorzichtig voederhuisje dat je met zuignappen direct op het raam plakt, zodat de mezen een halve meter van het koffiekopje eten. Voeg een briefje toe over Vinterfåglar inpå knuten, de grote Zweedse wintervogeltelling waarbij je de vogels bij je voederplek telt, ergens tussen 29 januari en 1 februari 2027. Je kunt op papier doorgeven wat je ziet, en de kleinkinderen kunnen tegelijk bij hun eigen voederhuisje tellen. Zonnebloempitten gaan lang mee, en de kleinkinderen kunnen eigen vogeltaartjes voor de winter maken om ernaast te hangen.

Een wandelstokzitje. Een wandelstok die je uitklapt tot een klein zitje. Ze kunnen even uitrusten tijdens het rondje, en aan de rand van de ijsbaan zitten terwijl de kleinkinderen leren schaatsen, in plaats van te staan kleumen.

Kerstcadeaus voor opa en oma van de kleinkinderen

Deze cadeaus maken de kleinkinderen zelf, of grotendeels zelf. Ze zijn anders dan de lijstjes op de papapagina en de mamapagina, zodat niemand twee keer hetzelfde krijgt.

De groeimeter bij de deur. Een plank met een meetlat die de kleinkinderen beschilderen, en waarop elk kleinkind elke kerst wordt gemeten en een streepje krijgt met naam en jaartal. Hij wordt aan de muur geschroefd maar gaat mee als oma verhuist, anders dan de streepjes op de deurpost. Kinderen vanaf een jaar of vier kunnen schilderen, en een volwassene tekent de meetlat.

De kalender met de dagen van de kleinkinderen. Twaalf bladen, één voor elke maand, waarop een kleinkind de tekening heeft gemaakt en een eigen dag met oma heeft ingevuld: ‘Maart: we gaan sleeën’, ‘Juni: we plukken bosaardbeitjes’. Hecht de bladen met nietjes aan elkaar of doe er een klem om. Vanaf een jaar of zes, met een volwassene die helpt met de data.

De kruiswoordpuzzel over de familie. Kleinkinderen vanaf een jaar of tien maken een kruiswoordpuzzel waarin alle antwoorden over de familie gaan: de naam van de hond, het meer bij het zomerhuisje, opa's lievelingssnoep. Ruitjespapier is genoeg. Opa lost hem op bij de ochtendkoffie, en bellen om te spieken mag.

De hoes voor het warmtekussen. Een gekocht tarwe- of kersenpittenkussen met de verwarmingstijd op de verpakking gedrukt, en een afneembare hoes die het kleinkind naait van een stof die het zelf heeft gekozen, het liefst met oma's initialen. Kinderen vanaf een jaar of tien naaien hem op de naaimachine met een volwassene ernaast. Naai het kussen zelf niet met eigen vulling: zelfgenaaide tarwekussens hebben geen veilige verwarmingstijd en kunnen zo heet worden dat ze gaan smeulen. Schrijf op een briefje dat erbij hoort: verwarm volgens de verpakking met een kopje water ernaast in de magnetron, laat het kussen helemaal afkoelen voordat je het opnieuw verwarmt, gebruik het niet als bedwarmer onder het dekbed en voel eerst of het niet te heet is voordat je het tegen de huid legt.

Vragen opa en oma zich op hun beurt af wat ze de kleinkinderen van schoolleeftijd moeten geven, dan vind je ideeën bij kerstcadeaus voor kinderen van 6–9 jaar.

Als de kleinkinderen op bezoek komen

Door een paar van de cadeaus zijn de kleinkinderen vaker bij opa en oma, en dan is het goed om te weten wat kinderen niet in handen mogen krijgen:

• Medicijnen. Giftinformationscentralen, het Zweedse vergiftigingeninformatiecentrum, wijst erop dat familieleden bij wie de kinderen op bezoek gaan hun medicijnen ook kindveilig moeten bewaren. Niet in de handtas, de toilettas, het badkamerkastje of op het nachtkastje. Dat geldt ook voor de medicijndoos met de pillen voor de week, die geen kindveilige verpakking is en makkelijk op de keukentafel blijft staan. Medicijnen voor hart en bloeddruk, slaappillen en pijnstillers kunnen voor een klein kind gevaarlijk zijn, zelfs in kleine hoeveelheden. Heeft een kind medicijnen binnengekregen, bel dan meteen Giftinformation en wacht niet op klachten. Hoe een kist voor de medicijnen van het gezin eruit kan zien, lees je in medicijnen en huisapotheek.
• Gehoorapparaatbatterijen zijn knoopcellen, net als de batterijen in kleine lampjes en thermometers. Een knoopcelbatterij die een kind inslikt, kan vast komen te zitten en zeer ernstige schade veroorzaken. Bewaar de reservebatterijen en de gebruikte batterijen hoog. Heeft een kind er een ingeslikt, bel dan direct 112 en vraag naar Giftinformation.
• Het ijs. De ijsvisdag en de trapslee horen bij ijs en gladheid. Ga niet het ijs van een meer op zonder ijsprikkers en gezelschap, en controleer het ijs de hele weg.

In een acuut geval bel je 112 en vraag je naar Giftinformation (het Zweedse vergiftigingeninformatiecentrum). In minder acute gevallen is Giftinformationscentralen dag en nacht bereikbaar op 010-456 67 00. Bel direct 112 als het kind suf wordt, stuipen krijgt of moeite heeft met ademhalen.

Dit hebben we overgeslagen

De plaid, de trui, de geurkaars en de mok met ‘de liefste oma van de wereld’ staan hier niet, en de fotokalender met twaalf foto's van het jaar ook niet. Ze zijn niet slecht, maar de meeste opa's en oma's hebben er al meerdere, en ze raken zelden meer dan één van vroeger, nu en later. Een cadeaubon van een winkel valt ook af. Liever een briefje met een datum en de naam van een kleinkind erop.

Meer ideeën voor kerst met meer tijd samen en minder verplichtingen verzamelen we in onze gids over kerstmis met kinderen.